جلسه ۱۰۲

بنابراین آنچه که در این عالم اتفاق می‌افتد که زمانیات هستند امکان ندارد که در یک «آن» واجد زمان قبل و واجد زمان بعد باشد یعنی یک موجود در یک «آن» هم زمان قبل و هم زمان بعد را ادراک کند؛ شما یک رنگ را در اینجا ملاحظه کنید وقتی که به دقت عقلی به این رنگ نگاه کنید، می‌بینید که این قرمزی در حال تبدیل به زردی و سفیدی است، امکان ندارد در یک «آن» این رنگ بعدی که در حال شدن است با رنگ قبلی اجتماع داشته باشد.

عدم علت بودن ماده برای صورت و قوه برای فعل

بنابراین هر وجودی در این عالم نمی‌تواند وجود آینده را ادراک کند و هر وجود آینده‌ای نمی‌تواند وجود قبل را ادراک کند؛ این [قضیه] به‌خاطر لازمۀ زمانی بودن قضیه است و به همین جهت نمی‌تواند علت برای وجود آینده باشد به‌خاطر اینکه خود آن فعلیتی که در یک برهه دارد آن فعلیتش برای یک فعلیت دیگر قوه است و هیچ‌وقت قوه نمی‌تواند علت برای فعلیت باشد به عبارت دیگر ماده نمی‌تواند علت برای صورت باشد چون خود ماده قابلیت است و ما در علت فاعلیت می‌خواهیم لذا نمی‌شود که باشد. برفرض محال که ما هر موجودی را در برهۀ خاصی معلول علل عوامل طبیعی بدانیم، این اختصاص به آن برهه دارد، آن علل گذشته نمی‌توانند علت برای آینده باشند. من‌باب‌مثال اگر ما بخواهیم تشبیه کنیم اتومبیل در حال حرکتی را فرض کنید این اتومبیل معلول برای جرقه و بنزین و آتش است، این حرکتی که در این اتومبیل به‌وجود می‌آید، هر چرخی که این اتومبیل می‌زند معلول برای یک قطره بنزین است یعنی این یک قطره بنزین علت برای یک دور چرخیدن چرخ [است]، آیا می‌شود آن قطره علت برای دور دوم باشد؟! نمی‌شود، دوباره ما در دور دوم نیاز به یک قطره دیگر داریم آن قطرۀ بنزین یک دور دیگر باید چرخ را بچرخاند، برای دور سوم قطرۀ سوم را لازم داریم، اگر همان دو قطرۀ اوّل را در کاربراتور داشتیم فقط می‌توانست دو دور این چرخ را بچرخاند یعنی علل طبیعی در آن زمان فقط برای معلول خودشان در همان برهه علت هستند و آنها هیچ‌وقت علت برای معالیل آینده نخواهند بود، درست شد؟!