جلسه ۱۰۱

من‌باب‌مثال وقتی که الآن همه در اینجا نشسته‌ایم با فرض اینکه ما نشسته‌ایم یعنی ضرورت به شرط محمول، آیا ممکن است که بگوییم: در این زمان یکی از ما هست و یکی نیست؟! نه، ما هستیم دیگر، لذا اینهایی که الآن در اینجا نشسته‌اند با فرض اینکه در این زمان نشسته‌اند، دیگر نمی‌توانیم بگوییم که الآن این آقا نیست و فلان آقا به‌جای او هست، درست شد؟!

بله! اگر یکی‌یکی در این اتاق می‌آمدیم، می‌گفتیم که الآن فلان آقا نیست، پنج دقیقۀ دیگر می‌آید، چرا؟ چون در آنجا زمان است ولی در فرض جلوس در یک زمان، دیگر زمان از بحث کنار می‌رود.

کیفیت وجود در آن عالم

در آنجا هم زمان نیست یعنی وجود در آن عالم، وجود ثابت است، نه‌اینکه وجود سیّال است که در یک زمانی این وجود باشد و در زمان دیگر نباشد؛ در زمان ماضی باشد و در زمان آینده نباشد یا آینده باشد و ماضی نباشد مثل این متدرّجات نیست، تدریجی و امثال‌ذلک نیست که یکی بیاید و یکی نیاید.

روی این حساب اگر ما بخواهیم این معلول را با ملاحظۀ به علت نگاه کنیم باید بگوییم که معدوم است نسبت به رتبۀ بالاتر نه‌اینکه زماناً از رتبۀ بالاتر معدوم است، درست شد؟! این عدم، عدم دهری است و عدم رتبی است که مرحوم میر در اینجا در مقام بیانش هستند.

مطلبی که از اینجا به بعد به ذهن می‌رسد این است: وقتی که ما زمان را از دایرۀ وجود رتبی کنار گذاشتیم، باید ببینیم که آیا در عالم لازمان وجودات خَلقی، تدریجی الحصول هستند یا دفعی الحصول؟ یعنی این وجودی که در عالم خَلق [پیدا می‌شود] ـ نه در ملکوت ـ که جنبۀ عرضی دارد حسن پیدا می‌شود بعد حسین، حسین پیدا می‌شود بعد تقی، تقی پیدا می‌شود بعد نقی، نقی پیدا می‌شود بعد بکر آیا این وجودات در عالم ملکوت دفعی الحصول هستند یا تدریجی الحصول هستند؟