جلسه ۹۷

اعتباری بودن زمان

وقتی که یک ماده در عالم به‌وجود می‌آید، زمان برای آن ماده از همان موقع شروع می‌شود یعنی هم ماده خلق می‌شود و هم زمان را با خودش خلق می‌کند، آیا زمان یک امر موجود است؟! نه‌خیر، امر موجودی نیست، زمان یک امر اعتباری است، زمان زائیدۀ تکوّن ماده در عالم طبع است، درست شد؟!

نسبی بودن مکان

مثل مکان؛ بحثی وجود دارد بر اینکه آیا اصلاً ما مکان داریم یا نداریم؟ بحث بر سر این است که آیا غیر از خود مکانی و مکانیات و غیر از خود متمکّن که مظروف باشد آیا چیزی در عالم به نام مکان داریم؟ یا خود آن شیء با خودش مکان را هم می‌آورد یعنی فرض کنید که در اینجا یک اطاق وجود دارد؛ این اطاق ما سه‌درچهار است؛ ارتفاعش هم در سه است، چنین مکعبی را شما تصور کنید که این اطاق است. ما می‌گوییم که به این اطاق آمدیم، به این مکان آمدیم پس این مکان ظرف است برای ما که مظروف هستیم، خود ما چه هستیم؟ آیا خود ما مکان هستیم یا متمکّن؟ خود ما مکان هستیم، ظرف امعاء و احشاء ما چیست؟ همین قفسۀ سینه و امثال‌ذلک، ظرف است برای امعاء و احشاء، می‌رویم سراغ کبد، آیا کبد خودش مکان است یا متمکّن است؟! می‌گوییم که خود کبد هم مکان است چون کبد ظرف است برای اغذیه‌ای که ما آن اغذیه را می‌خوریم بعد در آن کبد تجزیه‌وتحلیل می‌شود، این کبد بیش از صد و بیست نوع ماده از اینها استخراج می‌کند مثل پالایشگاه که وقتی نفت را داخل آن می‌ریزند شروع به پالایش کردن می‌کند، این کبد هم شروع به تجزیه کردن اینها می‌کند، شروع می‌کند قندش را درمی‌آورد، یُدش را درمی‌آورد، سدیمش را درمی‌آورد، پتاسیمش را درمی‌آورد، نمکش را درمی‌آورد و تمام این املاح و ویتامین‌ها و امثال‌ذلک را این کبد یکی‌یکی تجزیه می‌کند و بیرون می‌کشد، همۀ اینها درهم است ولیکن اینها را تجزیه می‌کند، پس کبد هم می‌شود مکان. سراغ آن ویتامین می‌رویم آن‌هم همین‌طور است.