جلسه ۹۷

ولی شما از تکوّن خودتان چیزی را انتزاع می‌کنید و اسم آن را «زمان» می‌گذارید، همان‌طور که از وجودتان یک چیزی را انتزاع می‌کنید و اسم آن را «مکان» می‌گذارید والاّ مکان یک امر اعتباری است، چیزی غیر از شما و فرش نیست، آیا اسم فرش مکان است؟! نه! چون شما روی این فرش آمدید اسم آن را «مکان» می‌گذارید والاّ اگر خود این فرش را گلوله کنید و در یک اطاق بگذارید اسم آن اطاق را «مکان» می‌گذارید چون فرش در آن اطاق رفته است. حالا فرض کنید که آن اطاق را با جرثقیل بلند کنید و در یک جا بگذارید، اسم آنجا را «مکان» می‌گذارید و اسم اطاق را «مظروف» می‌گذارید پس همان‌طوری‌که ما مکان را از یک شیء انتزاع می‌کنیم، زمان را هم از تکوّن یک شیء انتزاع می‌کنیم و ما باید روی این مطلب فکر کنیم. قضیّه این است.

حالا عرض ما و اشاره‌ای که می‌توانیم در اینجا بکنیم این است که اگر من‌باب‌مثال چنانچه ما بالمشاهده و بالوجدان یافتیم که یک موجود مادی با تعلق علت مجرده به‌طور اعجاز، دفعتاً ایجاد شد آیا در اینجا تبدّل به‌عنوان تغیّر و تبدّل صور بوده است مانند آنچه که در این عالم مشاهده می‌کنیم یا اصل ماده در اینجا تکوّن پیدا کرده است؟ آیا ماده‌ای بوده است و آن ماده به خودش جعل صورت گرفته است یا اینکه اصلاً ماده‌ای در کار نبوده است و ماده جعل شده است؟ ما می‌بینیم اصلاً ماده‌ای در کار نبود، وقتی که «کُنْ» ارادی یک ولی به یک شیء تعلق می‌گیرد، این‌طور نیست که ماده‌ای را برمی‌دارد و صورتی را بر آن ماده می‌گذارد، این یک قسم است که مثلاً خاکی را برمی‌دارد و آب هم داخلش می‌ریزد و مچاله‌اش می‌کند و این طرف و آن‌طرف می‌کند و بعد آن را فوت می‌کند، ﴿فَتَكُونُ طَيۡرَۢا بِإِذۡنِي﴾¹ این یک قسم است.

تلمیذ: خلق جدید است.