جلسه ۹۳

وجود موجودات در حکم سایه برای ذات باری

«وجوب را وجوب ذاتی باری‌تعالیٰ بگیریم دیگر در این‌صورت سنخیت به‌نحو یک شیء و سایه‌اش که معتبر در تام و ناقص است، آن سنخیت متحقق است بین شیء و سایه‌اش» چون ما بین تامّ و ناقص سنخیت و اشتراک می‌خواهیم، تامّ و ناقص باید در یک چیز شریک باشند؛ شرکت آنها در وجود است، هم ذاتی باری و هم موجودات وجود دارند ولی وجود اینها حکم سایه را دارد و این‌طور نیست که یک شیء مستقل باشند بلکه حکم سایه دارند که سایه قائم به ذوالظل است، آن ذوالظل نباشد سایه‌ای هم در کار نخواهد بود.

ثُمَّ مَع کَونِها فی نَفسِها مسألة بِإیرادِها هنا یَدفَعُ تَوَهُّم المُنافاةِ بَین الضَّرورتینِ و الإمکانِ فإنَّ الإمکانِ الذَّاتی کَالمادةِ و الوجوبِ الغَیری کالصُّورةِ فَیَجتَمعان.¹

«با اینکه این در خودش یک مسئلۀ ـ مسئلۀ امکان فقری و ارتباط و سنخیت آنها و امثال‌ذلک ـ جداگانه‌ای است اما اینکه این مسئله را در اینجا مطرح کرده‌ایم برای این است که توهّم منافات را بین ضرورتین و امکان دفع می‌کند» که چطور ضرورت بالغیر و ضرورت به شرط محمول با امکان می‌سازد؟ می‌گوییم که اشکالی ندارد، این امکان از ناحیۀ غیر، وجوب بالغیر پیدا می‌کند، «امکان ذاتی مثل ماده می‌ماند و وجوب غیری مثل صورت می‌ماند که جمع می‌شوند». چطور ماده در ذات خودش هیولا است و آن صورت این هیولا را به فعلیت درمی‌آورد؟! همان‌طور امکان ذاتی در ذات خودش هیولا است و از ناحیۀ غیر علت می‌آید و این هیولا را به فعلیت درمی‌آورد و او را یا به عدم یا به وجود می‌چسباند.

... یک عالم برزخ و تربیت و امثال‌ذلک است البتّه آنجا خیلی حساب‌ها دارد. یک وقت شخصی اصلاً زیر و رو می‌شود و یک وقت نمی‌شود. حالاکه [شخصی] برگشته است آیا اعلان کرده است یا اعلان نکرده است؟! همۀ اینها حساب است. من‌باب‌مثال طرف در برنامه‌ای می‌رود [حالا بعداً] احساس می‌کند [مطالبش] اشتباه بوده است یا فلان بوده است، طبعاً این طرف و آن‌طرف حرف زده است، اعلان کرده است، مردم را اغوا کرده است، خیلی‌ها به‌خاطر [او منحرف شده‌اند] حالا اگر همۀ اینها اشتباه بوده است صرف برگشت [کافی نیست] پس کاری که انجام شده است چه؟! یک وقت کارهایی که آن موقع انجام داده است را نمی‌دانسته است طبعاً اشکال ندارد ولی باید بگوید که من آن موقع نمی‌دانستم و الآن متوجه شده‌ام؛ یعنی حرف‌هایی که می‌زدم اشتباه بود.