جلسه ۹۲

تلمیذ: آیا امکان، قبل از ماهیت است؟

استاد: بله؟! امکان مقدّم است؛ ما امکان را از ماهیت، قبل از وجود انتزاع می‌کنیم در واقع قبل از اینکه شیئی بخواهد وجود پیدا کند ما در ذهن خودمان می‌گوییم که آیا می‌شود این شیء وجود پیدا کند یا نه؟ آیا غیر از این است؟! پس رتبۀ امکان قبل از ماهیت است و رتبۀ ماهیت قبل از وجود است، همۀ اینها سلسله‌ مراتب است. گفتیم که آیا شیء ممکن است یا ممتنع؟ هنوز هم وجود پیدا نکرده است. اصلاً شما از ماهیت امکان را انتزاع می‌کنید در واقع از ماهیت منتسب به وجود [انتزاع می‌کنید] نه وجود خارجی آن؛ یعنی یک وجود فرضی در ذهنتان تصور می‌کنید و ماهیت را در انتساب به آن وجود فرضی، ممکن می‌گویید. من‌باب‌مثال شما با دختری ازدواج کرده‌اید و هنوز هیچ خبری نیست، می‌گویند که آقا از این خانم بچه‌دار شدی؟! می‌گویید که ممکن است بچه‌دار شوم و ممکن است نشوم! هنوز بچه‌ای نیست، مسئله‌ای هنوز در کار نیست! اینکه می‌گویید: ممکن است بچه‌دار شوم یا نشوم معنایش این است که شما یک ماهیت کاکل‌زری¹ در ذهنتان درنظر گرفته‌اید و بعد او را به یک وجود فرضی منتسب می‌کنید چون وجود خارجی الآن نیست، هنوز کاری نکرده‌اید و اتفاقی نیفتاده است، هنوز علائمش هم نیست، هیچِ هیچِ هیچ.

شما این ماهیت کاکل‌زری را درنظر می‌گیرید درحالی‌که در خارج وجود ندارد و می‌گویید که ممکن است بیاید و ممکن است نیاید. به چه لحاظی می‌گویید که ممکن است بیاید؟! آیا به‌لحاظ وجود خارجی می‌گویید که ممکن است بیاید یا به‌لحاظ خود ماهیت می‌گویید؟! یعنی خود این پسر و دختر را در عالم ذهنتان درنظر می‌گیرید چون در عالم خارج که چیزی نیست، در عالم ذهنتان صورت پسر بودن یا دختر بودن را می‌آورید و به یک وجود فرضی منتسب می‌کنید ـ نه وجود خارجی چون وجود خارجی فعلاً نیست ـ و می‌گویید که اگر بخواهد وجود خارجی پیدا کند، ممکن است، هنوز وجود خارجی پیدا نکرده است، شما این امکان را بر چه چیزی بار کرده‌اید؟! ممکن است آن صورت ...