جلسه ۸۵

اتصاف وجوب به وجود موجب وجود خارجی نیست

اتصاف آن وجوب به وجود در عالم خارج موجب نمی‌شود که خود آن وجوب هم در عالم خارج وجود داشته باشد. همان‌طور که اربعه در عالم خارج است و زوجیت انتزاع ذهن است، این‌طور نیست که زوجیت در اربعه وجود داشته باشد بنابراین شما باید بگویید: «أربعة لیسَ بزوجٍ» چون زوج هم یک امر انتزاع ذهنی است، حالا به ما نشان بده تا ببینیم زوجیت آن کجاست؟! این را دیگر نمی‌توانید انکار کنید. علاوه بر این ما در وجودی صحبت می‌کنیم که کیفِ نسبت است اما این وجودی که برای ذات واجب است عین آن وجود است و از این نقطه‌نظر فرقی بین وجوب و وجود نیست.

تحقق خارجی وجوب در باری ‌تعالیٰ

به عبارت دیگر می‌خواهیم بگوییم که این وجوبی که محلّ بحث ما است مربوط به نِسَب بین موضوع و محمولات است که به نفس آن موضوع و محمول برمی‌گردد و به تحقق خارجی بر‌نمی‌گردد که از نقطه‌نظر تحقق خارجی وجوب در باری تعالیٰ عین وجود است.

غُررٌ فی أنَّها اعْتباریَّةٌ:

وجودُها أیْ وجودُ الجهاتِ الَّتی هی کَیفیّاتٌ النّسبِ‌ فی العَقلِ بِالتَّعمُّل‌ لا فی الخارِجِ لِوجوهٍ مِنها قَولُنا لِلصِّدقِ فی الْمَعدومِ فإنَّ المَعدومَ المُمتنِعَ مُمتنعُ ‌الوجودِ.

و واجِبُ العدَمِ و المَعدومَ الممکنَ ممکنُ الوجودِ و العدَمِ و اتِّصافُ المَعدومِ بِالصِّفاتِ الوُجودیَّةِ العَینیَّةِ محالٌ. ¹

وجود جهاتی که کیفیات نِسَب است در عقل با تعمّل است، به‌خاطر وجوهی؛ یکی از آن وجوه این است که کیفیات و نسب و جهات در امور معدوم صادق هستند درحالی‌که خود آن شیء معدوم است ولی نسبت آن صادق است. معدومی که ممتنع است ممتنع‌الوجود و واجب العدم است، و معدوم ممکنف ممکن‌الوجود و ممکن عدم است و اتصاف به معدوم به صفات وجودی خارجی محال است.

یعنی امری که خودش معدوم است ولی صفتش هست، شیئی نیست ولی بیاضش هست، چیزی وجود ندارد ولی خطش وجود دارد، اینها محال است. اینها عوارض هستند و بر آن شیء عارض می‌شوند، انتزاع می‌شوند اما اینکه شما در اینجا اینها را وجوب لحاظ کرده‌اید مزیت آن، مزیت فرع بر اصل می‌شود؛ در واقع خود آن شیء در خارج نیست اما صفات انتزاعیۀ آن در خارج وجود دارد و صادق است.