جلسه ۸۵
توضیحات:
19ـ غرر في أنها اعتبارية
جلسه ۸۵
7آن‌وقت پارچه‌هایی از هند و پاکستان و کشمیر می‌آمد، او به کرمان رفت و گفت: باید طاق شال بزنید، طاق شال‌هایی که زدند موجب شد که دیگر کسی از کشمیر نیاورد نه‌اینکه جلوی آنها را گرفت! قیمت طاق شال‌های کرمان از طاق شال‌های کشمیری بالاتر رفت!
... بله جنس خارجی نخریم، جنس ایرانی بخریم که به این کیفیت هستند و سودش در جیب خود این مملکت برود ...
آقایان می‌گویند که اگر قرار باشد که واجب امر اعتباری باشد، واجب در اینجا جدا می‌شود بنابراین ما امروز به واجب‌الوجود واجب می‌گوییم و فردا دلمان می‌خواهد که ممکن‌الوجود بگوییم، اعتباری است دیگر! بود و نبودش یکسان است بنابراین باید امر حقیقی خارجی باشد.
ظرف ذهن محلّ انتزاع صفات
ایشان در جواب می‌فرمایند: اینکه ذاتی به صفتی متّصف باشد مثلاً ذات را به امکان یا وجوب یا [امتناع] متّصف کنیم، این در ظرف ذهن است و دلیل نمی‌شود که خود آن صفت هم در آن ظرف وجود داشته باشد. به عبارت دیگر ما وجوب را در ظرف ذهن از آن شیء یا ذات انتزاع می‌کنیم و ما ذات را در ظرف ذهن متّصف به این صفت می‌کنیم و همۀ اینها انتزاع ذات ذهن است.
پس این‌طور نیست که این صفت در خارج وجود داشته باشد. وقتی شما زوجیت را بر اربعه حمل می‌کنید و می‌گویید: اربعه زوج است، این زوجیت را در ظرف ذهن حمل بر اربعه می‌کنید یعنی وقتی این اربعه را در خارج می‌بینید و این زوجیت را از آن انتزاع می‌کنید، این انتزاع زوجیت از اربعه در ظرف ذهن شما است و این‌طور نیست که در خارج زوجیت برای اربعه داشته باشید. بله، اربعۀ خارجی متّصف به زوجیت است ولی این اتصافش در ظرف ذهن است پس ذهن همان امر خارج را ملاحظه می‌کند و آن را به این متّصف می‌کند. واجب‌الوجود هم همین‌طور است وقتی ما واجب را در خارج و عالم وجود می‌بینیم یعنی می‌بینیم که وجوبی هست، واجبی را از آن وجود انتزاع می‌کنیم، حالا آیا در خارج غیر از وجود، وجوبی هم داریم؟!