جلسه ۸۵

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرّحیم

غُررٌ فی أنَّها اعتِباریَّة:

بحث راجع به مواد ثلاث است و فعلاً صحبتشان در ابتدای کلام این است که این مواد ثلاث اعتباری هستند و وجود خارجی ندارند؛ وجوب و امکان و امتناع اقتضائات ذهن هستند و وجود خارجی ندارند. ذهن در ‌نظر ماهیتی با اضافۀ به وجود یکی از سه حالت را انتزاع می‌کند؛ برای آن شیء یا حکم به وجوب می‌کند، یا حکم به امتناع می‌کند درصورتی‌که علتش نباشد، یا حکم به امکان می‌کند در وقتی که صرف نظر از وجود و عدم به ذات نگاه می‌کنیم صرف نظر ... خارجی چون ممکن است نظر فقط روی وجود و عدم نباشد بلکه ... عدم تحققش با توجه به ... تعلق گرفته باشد مثلاً دربارۀ ضدین، اگر خود ماهیت ضدین را ببینید، می‌بینید که عقل حکم به امتناع می‌کند؛ به این معنا که اگر بخواهد تحقق پیدا کند و در یک جا لباس وجود بپوشد از وجودش، نفی‌اش لازم می‌آید.

ایشان می‌فرمایند که این مواد ثلاث ـ که برای شما توضیح دادیم ـ ذهنی و اعتباری هستند و عقل اینها را با تعمّل و کوشش و زحمت از قضایا اثبات کرده و ادلّه‌ای برای اعتباری بودن اقامه کرده است؛ یک اینکه ما می‌بینیم قضایایی داریم که تحققشان در خارج ممتنع است مثلاً شریک‌الباری ممتنع است که در خارج تحقق پیدا کند یا اجتماع نقیضین و اجتماع ضدین ممتنع هستند و امثال‌ذلک. اگر قرار باشد بر اینکه نسب و کیفیات اینها موجود باشند ... مزیت فرع بر اصل لازم می‌آید که خود اصل هم در خارج به‌وجود نمی‌آید اما مصداقش در خارج تحقق یابد ... در خارج خود اجتماع نقیضین محال باشد ولی امتناع آن یک امر خارجی باشد ... این مزیت فرع بر اصل است. «للصِّدق فی المعدوم و التسلسل‌»‌ چون در قضایا این صادق است درحالی‌که اصل قضیّه در خارج وجود ندارد.