جلسه ۸۵

صحیح نبودن لا تمایز بین الأعدام

کیفیت تمییز اعدام از هم

«و الأعْدامُ بِاعْتِبارِ ما یُضافِ إلَیها مُتَمایزة کَما مَرَّ»؛ اینکه می‌گویند: «لا مَیْزَ فی ‌الأعْدام» را قبول نداریم، اعدام به اعتبار اینکه به آن اضافه می‌شوند از هم تمییز داده می‌شوند همان‌طور که قبلاً این مطلب گذشت. یک وقت می‌گویید: «عدم الکتاب»، عدم الکتاب منافاتی با وجود فرش ندارد و یک وقت می‌گویید: «عدم الفرش» پس نگویید که عدم، عدم است عدم همیشه به اعتبار آن مضافٌ‌إلیه مشخص است، عدم الکتاب با عدم میز با عدم دیوار با عدم پنجره به اعتبار آن تفاوت پیدا می‌کنند، این‌طور نیست که هر چیزی که عدم روی آن رفته است با بقیّه فرقی نکند یعنی به اعتبار نبود همان وجود خارجی. این اشکال اول بود.

وَ ثانِیها أنَّه رَفعُ النَّقیضینِ لَزم‌َ لأَنَّه إذا کان الوجوبُ و الإمکانُ عَدَمیینِ و اللّاوجوبُ و اللّاإمکانُ أیضاً عَدَمیّان. ¹

اشکال دوم اینکه: لازم می‌آید که نقیضین رفع شود [زیرا زمانی که] وجوب و امکان امر عدمی باشند، لا وجوب و لا امکان هم همین‌طور عدمی هستند.

«لا» بر سر آنها آمده است، اینها فکر کرده‌اند که هرچه که «لا» به سر آن بیاید عدمی می‌شود!

و کونُ النَّقیضَینِ عَدمیینِ هو معنَی ارْتفاعِهما یَلزمُ المَحذورَ. ²

اینکه هر دو نقیضین عدمی باشند به معنای ارتفاع نقیضین است یعنی دو نقیض نباشند، خود آن شیء که عدمی است نقیض آن هم عدمی می‌شود، پس ارتفاع نقضین می‌شود، درحالی‌که اگر شیء عدمی است نقیض آن وجودی می‌شود، این‌طور نیست که چون «لا» بر سر آن آمده است عدمی‌شود، این عدم مساوی با وجود است، دیگر خیلی آبکی است!

و وَجهُ البُطلانِ أوَّلاً النَّقضُ بِالعِمیٰ و اللّاعّمیٰ و ثانیاً الحَلَّ فإنَّ مَعنَی ارْتفاعِ النَّقیضینِ فی المُفرداتِ عدمُ صِدْقِهما عَلیٰ شیْ‌ءٍ بأنْ لا یَصْدقَ الوجوبُ و اللّاوجوبُ مثلاً علیٰ شی‌ءٍ لا عدمیّتهُما فی أَنْفسِهما.³

وجه بطلان اشکال دوم به دو طریق است، اول جواب نقضی می‌دهیم؛ شما می‌گویید که عمیٰ و لا عمیٰ ارتفاع نقیضین است، این را در اینجا چه جوابی می‌دهید؟! پس باید بگویید که عمیٰ و لا عمیٰ ارتفاع نقیضین نیست، درحالی‌که ارتفاع نقیضین است، نمی‌شود که در شیئی هم عمیٰ و هم لا عمیٰ صدق کند.