جلسه ۸۲

أعوذ بالله مِن الشیطان الرجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

ثمَّ أشَرنا إلی ما هو الصحیحُ بِقولِنا:

صحیح قول ما این است که وجود را مجعول بدانیم وقتی که جعل تعلق به وجود گرفت آن‌وقت مجعول بالعرض ماهیت هم می‌شود.

کذا اتصافٍ أی مجعولٌ بِالعرضِ و بِذا الجعل‌ِ أی بِالجعلِ بِالعرضِ.²

همین‌طور اتصاف هم مجعول بالعرض است یعنی اتصاف ماهیت به وجود خودش مجعول بالعرض می‌شود چون وقتی که جعل به آن خورد پس ماهیت هم وجود می‌شود؛ ماهیتی که از نقطه‌نظر موجودیت و عدمیت علی‌السّوا بود این ماهیت دیگر موجود می‌شود متّصف به وجود می‌شود و ایشان می‌گوید که در این اتصاف و این تعلق وصفیّت هم جعل تعلق می‌گیرد منتها بالعرض؛ این وصفیّت یک امر انتزاعی و اعتباری است.

«و بِذا الجعل‌ِ أی بِالجعلِ بِالعرضِ» به جعل به عرض جعل ترکیبی وجود با ماهیت و اتصاف هم قابل تصور است یعنی جعل ترکیبی وجود، جعل ترکیبی ماهیت و همین‌طور جعل ترکیبی اتصاف؛ جعل ترکیبی وجود مثل وجود قیام برای زید جعل ترکیبی ماهیت مثل قیام برای زید بنا بر اصالةالماهیة اتصاف هم که همین‌طور، چون اتصاف یا اصل‌الوجود است یا ترکیب وجود است؛ یا اتصاف به ماهیت موجود تعلق می‌گیرد یا به ماهیت موجودی که عرضی بر آن بار می‌شود هردوی اینها یک اتصاف بسیط است یک اتصاف مرکب. اتصاف بسیط اتصاف ماهیت به وجود است؛ مفاد کان تامّه، اتصاف مرکب ماهیت موجود قائم باشد، متحرک باشد، این اتصاف مرکب است.

جعل ترکیبًا أی جعلًا ترکیبیًا الوجود معَ ذینِ أی الماهیةِ و الاتصافِ.³

پس جعل عین جعل بالعرض یعنی جعل می‌شود ترکیباً وجود و این دوتا وجود ترکیبی بنا بر اصالةالوجود و ترکیب ماهیتی بنا بر اصالةالماهیة و ترکیب اتصاف هم....

فإذا جُعِلَ الوجودُ بَسیطًا فالوجودُ وجودٌ مَجعولٌ تَرکیبیًا بِالعَرَضِ و کذا الماهیةُ و الاتصافُ مجعولةٌ ترکیبًا و لکن بِالعرضِ بِنَفسِ جَعل ذلک الوجودِ بَسیطًا فنِل جَمیعَ ذلک و هو أمرٌ مِن النَیل.⁴