جلسه ۸۰

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرّحیم

بحث در جعل بود و عرض شد که جعل یا به نفس شیء تعلق می‌گیرد و یا به عوارض مفارق با آن شیء تعلق می‌گیرد؛ اگر به نفس شیء تعلق بگیرد به آن جعل بسیط گفته می‌شود و اما اگر به عوارض باشد جعل مرکب است. در جعل بسیط همان‌طور که نفس شیء مشمول جعل بسیط است لوازم لاینفک آن شیء و همان‌طور ماهیات آن شیء هم داخل در جعل بسیط است به‌جهت اینکه امکان ندارد یک شیء قبلاً وجود داشته باشد و علت به او افاضه کرده باشد و بعداً ماهیت به آن افاضه بشود این اصلاً عقلاً محال است و همین‌طور در لوازم لاینفک هم این مسئله بعید است.

اما در جعل مرکب این‌طور نیست بلکه قبلاً یک شیئی وجود دارد، وجودش مفروغٌ عنه است و پس از آن، آن عوارض مفارق بر او بار می‌شود، مثلاً زیدی هست، زید الآن وجود پیدا کرده است حالا این زید چه حالاتی دارد، آن حالات نسبت به آن زید ممکن هستند و ضرورت ندارند مانند قیام، قعود، مشی، حرکت، کتابت و امثال‌ذلک که تمام این عوارض، مفارق هستند، به عبارت دیگر محمول بالضمیمه هستند یعنی این عوارض لازمۀ ذاتی این موضوع نیستند و انتساب آنها نسبت به آن زید بالإمکان است یعنی ممکن است باشند و ممکن است نباشند و ملاک برای حدوث، امکان است نه ضرورت و امتناع چون هر شیئی که برای شیء دیگر ضرورت داشته باشد دیگر نیازی به علت ندارد. وقتی که می‌گوییم: زوجیت برای اربعه ضرورت دارد، این زوجیت نیاز به علت ندارد، علتی که اربعه را ایجاد می‌کند همان علت، زوجیت را ایجاد کرده است و زوجیت از همان اربعه انتزاع می‌شود.

بله در آن عوارضی که آن عوارض مفارق هستند و اتصاف آن ذات به عوارض بالإمکان است مثل «زیدٌ ممکن بالقیام» و «زیدٌ ممکن بالقعود»، امکانِ قیام و قعود در آن هست و امثال‌ذلک، اینها اتصاف موصوف به عوارض و این اوصاف ممکن است و نیاز به علت دارد.