جلسه ۷۵

و مِنها: أنَّهُ علی تَقدیرِ جَوازِ إعادةِ المَعدومِ بِعَینِهِ لَیسَ عَدَدُ نَفسِ العَودِ بالِغًا إلی إنتهاءٍ؛ إذ حینئذٍ لم یَکُن فَرقٌ بَینَ العَودِ الأوَّلِ و بَینَ الثّانی و الثّالِثِ و الرّابِعِ و هکذا حتّی یَتَعَیَّنَ الوُقوفُ علی مَرتَبَةٍ. فِإنَّ ما فُرِضَ عَودًا أوّلًا لَیسَ حالُهُ إلّا کما یُفرِضُ ثانیًا أو غَیرُهُ کما لم یَکُن فَرقٌ بَینَ حالَةِ الابتداءِ و حالَةِ العَودِ.

و کذا لَیسَ عَدَدُ المُعادِ بالِغًا إلی إنتهاءٍ مِن وَجهَینِ:

أحَدُهُما أنَّهُ حینَ إعادةِ ذاتٍ شَخصیَّةٍ یَلزَمُ أن یُعادَ جَمیعُ ما یَتَوَقَّفُ عَلَیهِ مِن عِلَّةٍ و شَرطٍ و مُعِدٍّ و غَیرِها و عِلَّةِ العِلَّةِ و شَرطِ الشَّرطِ و مُعِدِّ المُعِدِّ و هکذا حتّی یَعودَ الاستعداداتُ بِجُملَتِها و الأدوارُ الفَلَکیَّةُ و الأوضاعُ الکَوکِبیَّةُ بِرُمَّتِها بَل جُملَةُ ما سَبَقَت فی السِّلسِلَةِ الطّولیَّةِ و العَرضیَّةِ. و اللّازِمُ باطِلٌ بِالضَّرورَةِ.

و ثانیهِما أنَّهُ لو جازَ إعادةُ المَعدومِ لَجازَ إعادَةُ الزَّمانِ، و لو أُعیدَ الزَّمانُ لَزِمَ التَّسلسُلُ؛ إذ لا فَرقَ بَینَ الزَّمانِ المُبتَدَإِ و الزَّمانِ المُعادِ إلّا بِأنَّ هذا فی زَمانٍ لاحِقٍ و ذاکَ فی زمانٍ سابِقٍ، فَلِلزَّمانِ زَمانٌ فَیَلزَمُ إعادَتُهُ و یَتَسَلسَلُ؛¹

دلیل چهارم: یکی از آن ادلّه این است که بنا بر تقدیر جواز اعادۀ معدوم بعینه، عددِ عود به انتهاء نمی‌رسد، چون در صورت اعادۀ معدوم فرقی بین عودِ اول و دوم و سوم و چهارم و همین‌طور عودهای دیگر نیست تا اینکه وقوف، متعیّن به یک مرتبه‌ای بشود، پس آن چیزی که عودِ در مرحلۀ اول فرض بشود حالش همان است که در مرحلۀ دوم و سوم فرض بشود، همان‌طور که فرقی بین حالت ابتداء با حالت عود نیست. (وقتی شما توانستید شیئی را یک‌دفعه برگردانید، برای بار دوم و سوم هم می‌توانید آن را برگردانید، تا بی‌نهایت می‌توانید آن را برگردانید. شما نمی‌توانید یک‌جا بایستید و بگویید که از این به بعد دیگر ما نمی‌توانیم آن را برگردانیم، چون حکمُ الامثال واحد است؛ پس وقتی شما توانستید عین همین شیء اول را برگردانید، برای بار دوم هم می‌توانید آن را برگردانید، برای بار سوم و چهارم هم می‌توانید آن را برگردانید. بنابراین شما یک شیء را مرتّباً احضار می‌کنید و به یک حدّی نمی‌رسد و شما تا غیرنهایة می‌توانید این شیء را برگردانید. پس درصورتی‌که اعادۀ خود آن معدوم منظور باشد این مسئلۀ خلاف پیش می‌آید.)