جلسه ۷۴

در اشیائی که فناء پیدا می‌کنند و دوباره می‌بینیم که ایجاد شده‌اند چون آن شیء بعدی مثل قبلی است، ما می‌گوییم که این، عینِ اوّلی است ولی در واقع مثل آن است. راسم وحدتِ در اشیاء، نفسیّت آن اشیاء است یعنی نفسیّت خود شیء، وحدت برای آن شیء را ایجاد می‌کند. پس در موجوداتی که دارای روح هستند اگر نفسیّت خود شیء وجود نداشته باشد، صرفِ بدن آنها دلالت بر وحدت آنها نمی‌کند. لذا در روز قیامت ما با همین بدنی که در این دنیا هستیم دیگر نیستیم، یعنی بدن در قیامت عین این بدن نیست بلکه مثل این است؛ یعنی خدا در روز قیامت یک بدنی به‌مانند این بدن خلق می‌کند که از نقطه‌نظر انتسابش به روح و نفس می‌گویند که این همان بدنی است که در دنیا بود. و الاّ خود این بدنی که ما الآن داریم با بدن ده سال پیش خودمان تفاوت می‌کند، این مثل آن بدن ده سال قبل است نه‌اینکه عین آن است. این بحث را البتّه حکماء در اینجا آورده‌اند و نگه داشته‌اند ولی عرفاء این بحث را در مورد تعدّد ابدان با تعلّق روح و نفس واحده به آنها مطرح نمی‌کنند، ما این مطالب را در آنجا مطرح می‌کنیم که آیا در آنجا هم جهت مثلیّت است یا در آنجا دیگر وحدت دارد؟

توضیح دلیل دوم مرحوم حاجی در عدم جواز اعادۀ معدوم بعینه

دلیلی که مرحوم حاجی در اینجا می‌آورند یعنی بحث را در اینجا به این نحو مطرح می‌کنند که اگر قرار باشد شیئی که فناء پیدا کرده است دوباره وجود پیدا بکند باید بتواند غیر از مرتبۀ دوم در مرتبۀ سوم هم ایجاد بشود. خوب دقّت کنید چون اینجا آن نقطه‌ای است که باید به آن برسیم یعنی مسئله از نقطه‌نظر عرفان نظری این‌طوری است. پس اگر قرار باشد یک شیئی فناء پیدا بکند بعد دوباره مثلاً بعد از یک سال دیگر همان شیء دوباره وجود پیدا بکند نه مانند او، باید غیر از مرتبۀ دوم در مرتبۀ سوم هم همان شیء وجود پیدا بکند. حالا در اینجا ما به مسائلی که بعداً مطرح می‌شوند کار نداریم که زمان را شما چه‌کار می‌کنید، سلسلۀ عِلَل را چه‌کار می‌کنید، اینکه آن زمان دوباره باید برگردد، سلسلۀ عِلَل دوباره باید با هم بیایند به‌خاطر اینکه شیئی که وجود پیدا می‌کند باید حتماً موجِدی داشته باشد چون هر وجودی ایجادی دارد و هر ایجادی موجِدی دارد و آن موجِد هم خودش موجِدی دارد تا به مبدأ اعلاء برسد. ما فعلاً به اینها کار نداریم بلکه به خود آن موجود کار داریم نه به موجِد این موجود، یعنی ما به آن موجودی کار داریم که در سال بعد وجود پیدا می‌کند و ما می‌گوییم که این، همان است نه‌اینکه مانند آن است.