جلسه ۷۴

علّت اشتباه ذهن در تصوّر برخی اشیاء خارجی

مثلاً شما یک مَجمَعی را تصوّر کنید که در آن آتش قرار دارد؛ از چرخاندن این مَجمَع در شب یک خط قرمز دایره شکلی برای شما تصویر پیدا می‌کند، درحالتی‌که در خارج دایره قرمز شکل وجود ندارد بلکه فقط این مجمع است و آتشی که در آن قرار دارد. چرا ذهن و چشم شما در اینجا تصویر دایره‌ای کشید درحالتی‌که ما الآن دایره‌ای در خارج نداریم بلکه آنچه که در خارج است آن شیء خارجی است که ثابت است؟ به‌خاطر اینکه ذهن شما وقتی که به این مجمع نگاه می‌کنید، یک تصویری در حالِ ثبات از این مجمع برمی‌دارد، اگر ما حرکات این مجمع را که از اینجا حرکت می‌کند و دوباره به همین نقطه برمی‌گردد را تجزیه و تحلیل بکنیم، مثلاً این حرکات را یک‌سانتی‌متر یک‌سانتی‌متر درنظر بگیریم ـ گرچه خود یک سانت هم به بی‌نهایت تقسیم می‌شود ـ باید ذهن شما این مجمع را در سانت بعد هم به همین شکل و خصوصیّت اوّلی ببیند و در سانت بعد هم باید به همان خصوصیّت ببیند، ولی تا ذهن شما می‌خواهد آن تصویر را بگیرد و بعد به این مجمع در سانت بعدی نگاه بکند، این مجمع از جای خودش حرکت کرده و رفته است، یعنی سرعت آن شیء خارجی به حسّ مشترک مجال نمی‌دهد که این تصویر را بگیرد و بعد تصویر بعدی بیاید و جایگزین آن بشود چون سرعت این شیء از سرعتِ رفتن تصویر در حسّ مشترک بیشتر است، بنابراین ذهن نمی‌تواند تصویر واقعی آن مجمع را مطابق با سرعت آن، تنظیم بکند و لذا ذهن دراینجا فقط یک خط واحد می‌بیند و آن را در خودش مرور می‌دهد که حرکت می‌کند. این مثال را برای این گفتم که هر تصویری با تصویر دیگر تفاوت دارد، اما از نظر هویّت خارجی در آن شیء خارجی وحدت است.

نفسیّتِ اشیاء، راسم وحدتِ در اشیاء