جلسه ۷۳

بنابراین مسئلۀ معاد در عالَم قیامت، معاد واقعی نیست یعنی زمان برنمی‌گردد و خلقت اجسام به همان حقیقت خودشان در عالَم مادّه برنمی‌گردند، بلکه آنچه که در عالَم قیامت است این است که شخص با بدنِ واحد خلق می‌شود که دارای نفسِ واحد است. حالا راجع به آن بدن که چه شکلی است الآن کار نداریم؛ یکی ممکن است بگوید که آن بدن همین بدن عالَم مادّه است، یکی ممکن است بگوید که لطیف‌تر از این بدن است، یکی ممکن است بگوید که اصلاً بدن مثالی است، ما فعلاً به این جهت کار نداریم. حالا می‌گوییم که اصلاً همین بدن است ولی به‌هرصورت یک شخص واحد است و بدن واحد دارد.

نکته‌ای که در اینجا هست این است که زمان، مکان و حجاب‌ها در این دنیا مانع شدند از اینکه ما بر قضایا و صُوَر اطلاع پیدا بکنیم ولی در آنجا این زمان، مکان، نفس و حجاب‌ها برداشته می‌شود و ما تجرد نفسانی پیدا می‌کنیم، ولو اینکه شخص از اشقیاء باشد فرق نمی‌کند، آنها هم تجرد فی‌الجمله پیدا می‌کنند به همان مرتبۀ سعه وجودی خودشان، یعنی تمام اعمال و کردار خودشان را در وجود خودشان می‌بینند، الآن می‌بیند که مثلاً من این عمل را انجام داده‌ام.

ذکر مثال برای اشراف بر اعمال در قیامت

مانند اینکه شما اگر صبحانه خورده باشید الآن در وجود خودتان احساس شبع و سیری می‌کنید، اگر هم صبحانه نخورده باشید در وجود خودتان احساس اَلَم و گرسنگی می‌کنید. شما الآن در وجود خود احساس گرسنگی می‌کنید ولی گرسنگی دیروز را دیگر الآن در وجود خودتان احساس نمی‌کنید، حالا اگر این حجاب برداشته بشود گرسنگی دیروز و پریروز را هم احساس می‌کنید، کاری که دیروز انجام دادید را هم در وجود خودتان احساس می‌کنید؛ یعنی الآن خودتان را واجدِ می‌یابید برای جمیع اعمالی که در گذشته انجام داده‌اید و در آینده انجام خواهید داد، حالاتی که در گذشته داشته‌اید و در آینده پیدا خواهید کرد، این مسئلۀ تجرد در روز قیامت است.