جلسه ۷۲

تلمیذ: در آنِ بعدی که می‌تواند درست بکند!

استاد: این اشکال ندارد، ولی در آنی که دارد به طرف پایین نزول پیدا می‌کند نمی‌تواند دو شیء مانند هم را به‌وجود بیاورد، چون یک تنازل به پایین دارد، نه دو تنازل. بله، در تنازل بعدی ممکن است به صورت بعدی باشد، همان‌طور که یک آتش در این «آن»، این گرما را به‌وجود می‌آورد ولی در آنِ دیگر گرمای دیگری را به‌وجود می‌آورد که با گرمای اوّلی فرق می‌کند، یعنی آن گرمای اول، یک معلول است و این یک معلول دیگر است، نه‌اینکه در یک «آن» و در یک شرائط دو حرارت از یک آتش به‌وجود بیاید.

پس چون علّت، علّت واحد است، یک علّت واحد یک معلول را خلق می‌کند و آن معلول هم علّت می‌شود و یک معلول دیگر را خلق می‌کند. یعنی از باب تنازل وقتی که این علّت می‌خواهد به رتبه پایین برسد باید رتبۀ بالایی علّت برای رتبه پایین باشد، پس لا محاله هر رتبه‌ای معلول برای رتبۀ بالاتر از خودش است و علّت برای رتبۀ پایین‌تر از خودش است تا به عالَم مادّه برسد.

عدم منافات معلولِ واحد داشتن علّتِ واحد با راسم وحدت

تلمیذ: در این‌صورت اینها دیگر چگونه با همدیگر وحدت دارند؟

استاد: همان عینیّت معلول با علّت، راسم وحدت است؛ شما وقتی که معلول را از علّت جدا نمی‌کنید، پس ارتباط بین این دو به همان نفسِ علیّت است که در معلول و علّت وجود دارد، منتها در معلول در رتبۀ پایین‌تر است و در علّت در رتبۀ بالاتر است و فرق آن فقط در اشتداد و ضعف رتبی است که معلول از نظر رتبه پایین‌تر از علّت است، ولی در واقع اگر رتبه را بردارید معلول، نفسِ علّت است و هیچ فرقی با آن نمی‌کند، و علّت هم از نظر رتبه بالاتر از معلول است ولی اگر رتبه را بردارید علّت، نفس معلول است.

تلمیذ: اگر علّت در هر آنی فقط یک معلول داشته باشد پس هر کدام از ما وجودات جداگانه‌ای داریم که هریک از آنها غیر از وجود قبلی است و طبق این بیان راسم وحدت دیگر از بین رفته است، درحالی‌که ما در خودمان و سایر موجودات وحدت را مشاهده می‌کنیم؟!