جلسه ۷۲

پس متعلّقِ اراده، واحد است، حالا شما همین را از مقام ذات تنازل بدهید و پایین بیایید؛ وقتی که ذات خودش علّت است و می‌گوییم که در آنجا دیگر زمان نیست، حالا می‌بینیم که ذات پروردگار در خودش یک تطوّر ایجاد کرد که همان مقام اراده و مشیّت است، آن مشیّت پروردگار هم واحد است چون خود پروردگار واحد است، حالا آن ارادۀ پروردگار که واحد است یک چیز دیگری را درست می‌کند و همین‌طور گسترش پیدا می‌کند و یک‌دفعه عالَم امکان درست می‌شود. پس هر کدام از اینها که علّت برای شیء دیگر است، به معنای تنازل آن علّت در معلول است، و از طرف دیگر می‌بینیم که علّت نمی‌تواند در دو معلول تنازل پیدا بکند، پس علّتِ واحد معلولِ واحد دارد.

مثال برای «الواحِدُ لا یَصدُرُ عَنهُ إلّا الواحِدُ»

من‌باب‌مثال الآن یک آتش در دست شما است، این آتش در دست شما علّت برای این حرارت است، آیا علّت برای حرارت دو متر آن طرف هم است؟ نه، این آتش فقط علّت برای حرارت خودش است، آن آتش هم علّت برای حرارت خودش است، و آن آتش دیگر هم علّت برای حرارت خودش است. یا این چراغ علّت برای نورانیّت خودش است، آن چراغ هم علّت برای نورانیّت خودش است، و آن چراغ دیگر هم علّت برای نورانیّت خودش است، هر کدام به جای خود محفوظ است. پس در هر آنی علّت، علّت برای معلول خودش است و چون خودش واحد است پس معلولش هم باید واحد باشد. حالا می‌گوییم که آیا ما معلول ذات پروردگار هستیم یا نیستیم و پروردگار واحد است یا نه؟ پس معلولش هم باید واحد باشد، حالاکه معلولش واحد شد همان علّت می‌شود برای معلول واحد بعدی، آن هم علّت می‌شود برای معلول واحد بعدی، و همین‌طور این عالم متکثّرات کم‌کم به‌وجود می‌آید.

معنای﴿کُلَّ یَومٍ هُوَ فِی شَأن﴾

پس هر علّتی علّت برای معلول خودش است، و چون تمام این جهات در عالَم لازمان وجود دارند، بنابراین آن اراده و مشیّت پروردگار هرچه که تا لازمان را خلق بکند باز ناشی از همان علّت واحد است. ﴿كُلَّ يَوۡمٍ هُوَ فِي شَأۡنٖ﴾¹ یعنی همین؛ یعنی در هر آنی یک وجود جدیدی است که با وجود قبلی تفاوت پیدا می‌کند؛ وجودِ الآن ما با وجود دیروز ما تفاوت پیدا می‌کند، وجود دیروز، وجود دیروز بود در جای خودش و وجود امروز، وجود امروز است در جای خودش، یعنی وجود امروز ما با وجود دیروز ما دو وجود هستند، نه یک وجود.