جلسه ۶۸

علّت قائل شدن به ذات در معنای حدث

لذا اگر ما بگوییم: زیدٌ ضارِبٌ به معنای زیدٌ ذاتٌ ثَبَتَ لَهُ الضَّرب نیست، بلکه به این معنی است که ضَرب به زید انتساب دارد و دیگر از داخل آن ذاتٌ ثَبَتَ لَهُ الضَّرب درنمی‌آید، عوام هستند که ذات را از داخل آن درمی‌آورند، ولی یک طلبه‌ای که تحصیل کرده است و معانی مشتق و اشکالات عدمِ حمل ذات بر ضَرب را خوانده است این کار را انجام نمی‌دهد، بلکه او می‌گوید وقتی که من می‌گویم: زیدٌ مَضروبٌ یعنی ضَرب، انتساب به زید دارد منتها انتساب مفعولی دارد، وقتی که می‌گویم: زیدٌ ضاربٌ یعنی ضَرب، انتساب به زید دارد منتها جهت فاعلی دارد، وقتی که می‌گوییم: هذا المکان مَضرَبٌ یعنی این ضَرب، انتساب مکانی دارد و امثال‌ذلک که من‌باب‌مثال انتساب زمانی دارد، انتساب آلتی دارد.

افراد چون نمی‌توانند این مطلب را هضم بکنند که یک اسم حدثی بر یک اسم ذاتی حمل شده است و در حمل آن، دچار اشکال می‌شوند، یک ذات را از این درآورده‌اند تا اینکه معنا را راحت و سلیس بکنند؛ وقتی می‌گوییم: زیدٌ ضاربٌ یعنی زیدٌ ذاتٌ ثَبَتَ لَهُ الضَّرب، وقتی می‌گوییم: زیدٌ مَضروبٌ یعنی زیدٌ ذاتٌ وَقَعَ علیه الضَّرب. این ثَبَتَ لَهُ الضَّرب و وَقَعَ علیه الضَّرب از آن چیزهایی هستند که عوام آنها را درمی‌آورند برای‌اینکه معنا را خیلی روشن و سلیس بکنند. یعنی به‌جای اینکه ما بگوییم که ضَرب انتساب فاعلی به این ذات دارد و این کلام طولانی را در وصف و شرح این ضارب بیاوریم با یک ذاتٌ ثَبَتَ لَهُ الضَّرب خودمان را راحت می‌کنیم، درحالی‌که در معنای ضارب، ذات نخوابیده است.

تصرّف در حدث دلیل برای صحّت حمل حدث بر ذات

یک اشکال باقی می‌ماند و آن اینکه چطور شما یک اسم حدث را بر اسم ذات حمل می‌کنید؟ پس آن اشکالی که شما در آنجا کردید در آینجا می‌آید. جوابی که از این اشکال داده‌اند این است که اشکال در آنجایی است که ما بخواهیم یک اسم حدث را به معنای لا بشرط قِسمی حمل بکنیم. بله، اگر بخواهیم بگوییم: زیدٌ ضَربٌ اشکال وارد می‌شود چون ضَرب، حدث است و زید، گوشت، پوست، مو، استخوان، روده و امثال‌ذلک. پس شما نمی‌توانید یک معنایی که حدث است و در خارج قائم بغیر است را بر یک معنایی که قائم به ذات خودش است حمل بکنید چون حدثی که قائم بغیر است با معنایی که قائم به ذات است دو معنای مقابل همدیگر هستند، پس نمی‌شود که این بر آن حمل بشود.