جلسه ۶۷
توضیحات:
12 غرر في أن المعدوم ليس بشيء و شروع في بعض أحكام العدم و المعدوم
جلسه ۶۷
9پس به‌همین‌خاطر بحث مشتق را از اینجا شروع کردند؛ یعنی وقتی که در مورد پروردگار گیر کردند که چه محمولی را بر ذاتِ الله حمل بکنند، یعنی چه وجود را حمل بکنند و چه موجود را حمل بکنند، به اشکال برمی‌خورند، آمدند در اینجا بحث مشتق را پیش کشیدند که آیا مبدإ اشتقاق در مشتقّات امر واحدی است یا اینکه مشتق با آن مبدإ اشتقاقش تفاوت ماهوی پیدا می‌کند. به‌عبارت‌دیگر آیا در مشتق همان مبدإ اشتقاق لحاظ شده است منتها با اختلاف در اعتبار، یا اینکه نه، به‌طورکلّی مشتق با مبدإ اشتقاق تفاوت فاحش دارد؛ یعنی یک قسمت را از این گرفته‌اند و یک قسمت را از یک چیز دیگر گرفته‌اند و اسمش را مشتق گذاشته‌اند؛ من‌باب‌مثال یک قسمت را ضَرب گرفته‌اند و یک قسمت را فاعلِ ضَرب گرفته‌اند و اسمش را ضارب گذاشتند، یا یک قسمت را اَکل گرفته‌اند و یک قسمت را فاعل این اَکل گرفته‌اند و اسمش را آکل گذاشتند و امثال‌ذلک. کدام‌یک از اینها در اینجا درست است؟
اختلاف در بحث مشتق
در اینجا دیگر آن مبنای معروف می‌شود که اصولی‌ها هم خیلی دربارۀ آن بحث کرده‌اند که اصلاً بین مبدإ اشتقاق و مشتق تفاوتی نیست و تفاوت در اینجا فقط به اعتبار است، تفاوت به اعتبار لا بشرط و بشرط لا است؛ یک وقت شما آن را بشرط لا قصد می‌کنید می‌شود مشتق، و یک وقت آن را لا بشرط قصد می‌کنید می‌شود مبدإ اشتقاق. مانند «کلمه» که یک وقتی شما آن را لا بشرط قصد می‌کنید که در این‌صورت یَجتَمِعُ مَعَ الاسمِ و الفعلِ و الحَرفِ، و یک وقت بشرط لا قصد می‌کنید اسم می‌شود، بشرط لا قصد می‌کنید آن وقت فعل می‌شود و بشرط لا قصد می‌کنید حرف می‌شود. بشرط لا قصد کردن یعنی به‌شرط عدم اجتماعش با دو قرین و زمیلش. یا به‌یک لحاظ دیگر بشرط شیء قصد می‌کنید که با این خصوصیّات، اسم یا فعل یا حرف می‌شود.