جلسه ۶۵

مثل‌اینکه من‌باب‌مثال به هر کسی که وارد این اطاق بشود، اطلاق ورود در این اطاق صدق می‌کند، حالا اگر شما یک گنجشک را وارد این اطاق کردید، می‌توانید بگویید که گنجشک وارد اطاق شد، و بعد اگر یک خرس قطبی را هم وارد این اطاق کردید، باز می‌گویید که خرس وارد شد، و دیگر نمی‌گویید که خرس بیشتر وارد اطاق شد، بیشتر وارد شدن دیگر معنی ندارد، هر کسی از این در داخل شد، این مفهوم بر او صدق می‌کند. پس تمام مفاهیم و ماهیّات حتّی مفهوم وجود من حیث هو نه از حیثیّت حکایت از معنون در نفی تشکیک از آنها یکسان هستند.

عرض کردم که اگر ما بخواهیم ظاهر کلام مرحوم حاجی را ببینیم باید بگوییم که مرحوم حاجی در اینجا به همان مرام فهلویّون وارد شده‌اند، اما اگر بخواهیم کلام ایشان را توجیه بکنیم، گفتیم که می‌توانیم از عبارات ایشان آن معنای دوم تشکیک که عدم منافات با صرافت در وجود و وحدت حقیقیّه وجود است را دربیاوریم.

اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محمد