جلسه ۶۲

و همین‌طور لازم می‌آید که شیئیّت از امور عامّه نباشد، (یعنی خلف لازم می‌آید. وقتی شما شیئیّت را بر همۀ موجودات بار می‌کنید، طبعاً شیئیّت خاص را بار نمی‌کنید، چون اگر یک شیئیّت خاص مثلاً شیئیّت زید را بر این فرش حمل بکنید، فرش دیگر شیء نیست. یعنی معلوم می‌شود که شیئیّت دیگر نباید از امور عامّه باشد، درحالی‌که شیئیّت از امور عامّه است و شما آن را بر همۀ ذوات به‌نحو تساوی حمل می‌کنید.)

و همین‌طور اتّصاف ماهیّت خارجی به امکان در خارج است، ولکن عروضِ امکان بر این ماهیّت در ذهن است؛ چون این امکان مابإزاء خارجی ندارد و مقابل امکان چیزی در خارج نیست، چون امکان، سلبِ ضرورتین است، و چون لوازم ماهیّت، اعتباری هستند. (مثل تحیّز و امکان که ذهن آنها را از ماهیّت انتزاع می‌کند.)

و همین‌طور اگر عروض امکان به ماهیّت در خارج باشد، یا تسلسل لازم می‌آید، یا خلف لازم می‌آید یعنی ممکن‌الوجود به واجب‌الوجود برمی‌گردد و یا خُلُوّ شیء از موادّ ثلاثه پیدا می‌شود، یعنی اینکه بگوییم که یک شیء، نه ممکن است و نه ممتنع است و نه واجب. و توالی جملگی فاسد هستند.»

اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محمد