جلسه ۶۱

سؤال من از شما این است که وقتی من می‌گویم این فرش مساوی با این فرش است، آیا در اینجا غیر از جنسیّت این فرش که در نظرم است، چیز دیگری به عنوان تساوی هم داریم؟! یعنی آیا مسئله به این نحو است که وقتی من می‌گویم این فرش مساوی با آن فرش است؛ برای هر کدام از این فرش‌ها یک جنسیّتی داریم که عبارت از همین پشم است، و یک مساوی داریم، که پشم‌ها با همدیگر و مساوی‌ها هم با همدیگر کنار می‌روند؛ یعنی پشم این فرش با پشم آن فرش، و مساوی این فرش هم با مساوی آن کنار می‌رود، و بعد می‌گوییم که این فرش با آن فرش مساوی است؟ یا اینکه این‌طور نیست بلکه آن چیزی که من در خارج دارم فقط پشم است؛ یعنی این یک پشم است و آن هم یک پشم.

اگر این‌طور است پس مساوی از کجا آمده است؟ آیا مساوی بودن یک امر دروغ و ساختۀ ذهن است یا اینکه نه، یک واقعیّت خارجی است؟ اگر واقعیّت خارجی است پس آن را به من نشان بدهید، و اگر ساختۀ ذهن است، یعنی هیچ ربطی به خارج ندارد، پس چرا من این را حمل بر خارج کرده‌ام و گفته‌ام که این دو فرش مساوی هستند؟ یعنی چرا من آمده‌ام این قضیّۀ ذهنی خودم، یعنی موضوع و محمول و نسبت بین موضوع و محمول را مابإزاء یک امر خارجی قرار داده‌ام و به‌واسطۀ این کار دارم بر یک امر خارجی حکم می‌کنم؟ این دیگر از کجا آمده است؟

معقول ثانی فلسفی مابه‌الانتزاع خارجی دارد نه مابإزاء خارجی

لذا در اینجا حکماء قائل هستند به اینکه این تساوی یک امر معقول ذهنی است که یک مابه‌الانتزاع خارجی دارد نه مابإزاء خارجی. ما یک مابإزاء داریم و یک مابه‌الانتزاع؛ مابإزاء یعنی آن چیزی که خودمان داریم نشان می‌دهیم. مثلاً می‌گوییم که الآن قیمت فرش این‌قدر است، یعنی فرش کلّی را می‌گوییم. مثلاً می‌گوییم که الآن فرش کاشان متری 4000 تومان است، یعنی این فرش کلّی یک مابإزاء خارجی دارد که اگر از ما سؤال کنند که این فرش که می‌گویید کجا است؟ آن را در خارج نشان می‌دهیم. و یک وقتی مابه‌الانتزاع داریم، مابه‌الانتزاع در خارج داشتن دلیل نمی‌شود بر اینکه خود آن وصف هم در خارج وجود داشته باشد. یعنی عقل به‌واسطۀ دیدن یک شیئی، یک امر واقعی ذهنی را از آن شیء خارجی انتزاع می‌کند و درمی‌آورد.