جلسه ۵۹

ناشناخته بودن حقیقتِ اعراض مانند جواهر

این مربوط به جواهر بود اما صحبت در اعراض هم همین‌طور است؛ آیا واقعاً الآن ما آن‌طورکه باید و شاید اعراض را می‌فهمیم؟ آیا شما الآن رنگ را می‌فهمید؟ در خود همین رنگ هزار و یک اشکال است؛ یکی می‌گوید انعکاس خورشید است، یکی می‌گوید خود مادّه است، یکی می‌گوید برای چشم است، هر کسی می‌آید یک چیزی می‌گوید و در جواب دیگری می‌گوید که نه، مسئله این‌طورکه شما می‌گویید نیست. در خود مکان، حرف است، در خود حرکت، حرف است و اصلاً یکی از بزرگترین مسائلی که در آن مانده‌اند همین بحث حرکت است که حرکت از چه مقوله‌ای است؟ بعضی می‌گویند که حرکت، عَرَض است یعنی می‌گویند که ما یازده‌تا مقوله داریم، بعضی می‌گویند که حرکت داخل در مقولۀ جوهر است، بعضی می‌گویند که حرکت داخل در مقولۀ جوهر نیست، به‌نظر من حرکت داخل در مقولۀ وَضع است، هر کسی یک‌جور می‌گوید!

حرکت عالَمِ علم بر اساس علم اجمالی و عدم وصول به واقعیّت اشیاء به غیر از مقامِ کشف و شهود

عرض کردم که آن‌طوری‌که ما مسائل را می‌فهمیم، نود و چند درصدش بلکه تمام اینها علم اجمالی است. اما امکان ندارد ما به‌غیر از مقامِ کشف و شهود و مقام ادراکِ معیّت به واقعیّت اشیاء برسیم، نمی‌شود که برسیم! شما این را از بنده داشته باشید و به هر کسی هم می‌خواهید بروید بگویید که بی‌خود به سر همدیگر نزنید، بله، خواندن اینها خوب است و بالأخره تا حدّی برای انسان راه‌گشا است.

همین علم اجمالی خیلی مهم است، اصلاً غالب مردم برنامه‌هایشان بر اساس علم اجمالی است. تمام عالَمِ علم بر اساس علم اجمالی است، علم تفصیلی کجا بود؟! تمام این فقهِ شما علم اجمالی است. آیا شما به این فتاوا علم تفصیلی دارید؟! چه کسی علم تفصیلی دارد؟! همه ظنّ و گمان، استصحاب و امثال‌ذلک است. منتها باید آنها را قبول بکنیم یعنی تعبّد است. و همین برای ما ملاک در حجّیت است؛ به اصطلاح فقهاء مُعذِّر و مُؤمِّن است. اینها درست اما آیا شما واقعاً و به یقین می‌دانید که تکلیفِ این شخص در این برهه این است؟ نمی‌دانید ولی بر اساس یک حکم مشترک می‌گویید که تو هم این کار را بکن اما شاید تکلیف این شخص واقعاً این نباشد! شخصی می‌تواند علم تفصیلی را ادراک بکند که خودش اشراف بر واقع و این نفس داشته باشد، او این حکم را بر این شخص منطبق می‌کند و فقط او است که می‌تواند این‌کار را بکند و بقیّه نمی‌توانند. در همۀ اشیاء و مسائل هم همین‌طور است؛ آیا شما به خصوصیّات همین زن و بچۀ خودتان که الآن با آنها حشر و نشر دارید واقعاً پی برده‌اید؟! درحالی‌که بعد مسائلی پیش می‌آید که شما می‌فهمید که علم تفصیلی به آنها هم نداشته‌اید.