جلسه ۵۸

هو هویت خارجی ملاک برای اتّحاد است نه ماهویّت

لذا در بحث اتّحاد عاقل و معقول ما به این نکته رسیدیم و این مطلب را ان‌شاءالله دیگر در امروز تمام می‌کنیم که آنچه که ملاک برای اتّحاد است همان هو هویت خارجی است نه ماهویّت. ممکن است یک شیء از یک نقطه‌نظر یک ماهویّت داشته باشد ولی از نقطه‌نظر حمل شایع یک هویّت متّحدی داشته باشد؛ این نفس یک ماهیّت دارد و آن صُوَر معقوله یک ماهیت دیگری دارند. صُوَر معقوله زائیدۀ نفس هستند یعنی چون مجرّد هستند پس باید از نفس مجرّد زائیده بشوند. بنابراین نفس با آن صُوَر معقولۀ خودش اتّحاد برقرار می‌کند و یکی می‌شود ولی مثل ظرف و مظروف نیست. و وقتی مثل ظرف و مظروف نشد جنبۀ علّت و معلولی پیدا می‌کند. علت و معلول هم که گفتیم واحد هستند منتها در مرتبه متفاوت هستند. پس نفس با آن صُوَر معقوله واحد هستند ولی در مرتبه متفاوت هستند؛ نفس علّت برای آن صُوَر است، و آن صُوَر معلول برای این نفس هستند و هر دو امرِ واحد هستند.

این بحث اتّحاد عاقل و معقول بود که ما به این نحو تمامش کردیم، البتّه اگر بخواهیم در این بحث صحبت بکنیم باید یک یا دو ماه بحث داخلِ مسائل و نقلِ آراء قوم و این حرف‌ها برود که دیگر دیدیم اینها شاید اطاله باشد! ان‌شاءالله از روز دیگر به بحث وجود ذهنی برمی‌گردیم و بحثمان را در آنجا تمام می‌کنیم که بالأخره این وجود ذهنی چه شد؛ آیا کیف شد؟ که ما چیزی از این کیف بودن آن نفهمیدیم.

تلمیذ: از یک طرف ذات در مقام خلق می‌خواهد خودش را ظاهر بکند یعنی ما ظهورات او هستیم، و از طرف دیگر ظهورات با او متّحد هستند پس آیا ما می‌توانیم او را در مقام ذات ادراک بکنیم؟

استاد: بله، می‌خواهد خودش را ظاهر کند و قوای خودش را به ظهور دربیاورد ولی عرض من این است که در آنجا ادراک اصلاً معنا ندارد، یعنی در آنجا ادراک شیء شیئی را نیست بلکه خود حضورُ الشیء است. حالا شما می‌خواهید اسمش را ادراک بگذارید بگذارید، ولی در آنجا شیئی، شیئی را ادراک نمی‌کند. حتّی در علم حضوری ما به خودمان دو شیء وجود دارد؛ مرتبۀ اعلاء مرتبۀ نازل را ادراک می‌کند، نه‌اینکه مرتبۀ اعلا خودش را ادراک کند، چون خودش حضور است و حضور دیگر ادراک نیست. شما که الآن در این اطاق نشسته‌اید، در این اطاق حضور دارید نه‌اینکه شما برای این اطاق حضور پیدا کرده‌اید بلکه دیگر هستید.