جلسه ۵۷

توضیح لنفسه بودن صُوَر در بحث اتّحاد عاقل و معقول

حالا بنا بر اصطلاح حکماء آیا این صُوَر وجودشان وجود فی‌نفسه و لِنَفسه است یا اینکه وجودشان وجود فی‌نفسه و لغیره است؟ صُوَر بالذّات در اعیان خارجی یک صورت فی‌نفسه دارند و یک صورت لغیره دارند که همان صورت اعراض برای معروض خودشان است.

آن صورت بالعَرَضی که در مغز انسان و سلسلۀ اعصاب انسان پیدا می‌شود آن هم یک صورت فی‌نفسه است چون بالأخره برای خودش یک قوامی دارد و در مغز استقرار پیدا کرده است، و ما در این مسئله شکّ و شبهه‌ای نداریم که بالأخره یک تصویری در چشم ما رفته است و به آن انتقال پیدا کرده است. حالا به هر شکلی می‌خواهد باشد، یعنی حتّی اگر شما این را به‌عنوان حرکت هم بدانید باز خود حرکت هم یک وجود است که یک صورت و یک مادّه دارد.

این امواجی که به گوش می‌خورند پردۀ صماخ¹ را حرکت می‌دهد و بعد این امواج از داخل یک مایع عبور می‌کند ـ می‌دانید که حرکت صوت در مایع سریع‌تر است ـ بعد به استخوان‌های سندانی و امثال‌ذلک که در گوش هستند می‌خورند و به‌واسطۀ ضربه‌ای که به آن استخوان‌ها می‌خورد، آن رگ عصبی و سلسله اعصابی که در سطح این گوش پخش شده‌اند دارای نوسانات می‌شوند و آن نوسان را به مغز منتقل می‌کنند. پس در اینجا می‌بینید که حرکت است و تمام اینها مادّه هستند نه مجرّد! شما اگر یک ترکۀ چوب را روی هوا حرکت بدهید یک صدایی ایجاد می‌شود. این صدا به‌خاطر نوساناتی است که حرکت این ترکۀ چوب روی هوا ایجاد کرده است، در گوش هم همین‌طور است یعنی این امواج به پردۀ گوش می‌خوردند و یک نوساناتی ایجاد می‌کنند منتها این‌قدر این مسئله دقیق و لطیف است که حدّ و حسابی برای آن نمی‌شود تصوّر کرد که به چه نحو است. بنابراین تمام اینها می‌شوند مادّی؛ بصرش، شَمّش، ذوقش، لمسش و امثال‌ذلک همه مادّی می‌شوند.