جلسه ۵۵

ذات اشرف از ظهورات است و ظهورات فانی در ذات

ان‌شاءالله اگر تجرد پیدا کرده‌اید یا پیدا خواهید کرد، وقتی که به یک تجرد حتّی فی‌الجمله و خَلع رسیدید در آنجا متوجّه می‌شوید که ذاتِ انسان أعلیٰ و اشرف از همۀ این ظهورات است و تمام این ظهورات فانی هستند، و آن چیزی را که افراد از انسان می‌بینند ظهورات انسان است ولی کسی به آن ذات خیلی عالی و راقی دسترسی ندارد. این بحثی است که خیلی دقیق است و ان‌شاءالله شاید آن را در بحث علم حضوری در تتمّۀ این بحث در باب اتّحاد عاقل و معقول مطرح بکنیم؛ که آیا حیثیاتی که حکماء برای خصوصیّات و جوانب مختلفۀ نفس در نظر گرفته‌اند موجب اختلاف در حمل شایع و مصداق می‌شود یا نمی‌شود؟ و در آنجا ببینیم که چه باید بگوییم!

به‌هرصورت ما در اینجا این مقدار مطلب به دستمان آمد که تمام این ظهوراتِ نفس که جنبۀ کثرتِ آن نفس واحد را دارند؛ زیدِ خندان، زیدِ گریان، زید مُغضِب، زید بشّاش و مُبتهِج، زید متفکّر، زید عطوف، زید رئوف، زید رازق، زید عالِم و زید قادر، تمام این ظهورات زید که شما در هر مرحله‌ای از زید می‌بینید خود زید است منتها با یک صورت! یعنی خودش است، نه‌اینکه ناشی از زید می‌شود به‌نحوی‌که بین زید و بین آن جدایی بیفتد مثل بچه‌ای که از مادر متولّد می‌شود و کنار می‌افتد؛ که مادر یک طرف و بچه طرف دیگر می‌رود. نه این‌طور نیست بلکه این زیدِ متفکّر همان زید است که خندان بوده است، این زید خندان همان زید است که ناراحت و غمگین بوده است. لذا شما در اختلاف احوال دوئیّت را احساس نمی‌کنید؛ یعنی نمی‌گویید که این شخص الآن خندان است پس من بدهی خودم را به او بدهم، یا او گریان است پس بروم طلب خودم را الآن از او بگیرم. جای طلب و بدهی با خنده و گریه عوض نمی‌شوند؛ اگر شما به زید بدهکار بودید، هم در حال خندان بودنش بدهکار هستید و هم در حال گریان بودنش، هم در حال قهرش بدهکار هستید و هم در حال مسرّت، رحمت و عطوفتش! اگر هم از زید طلبکار هستید، در همۀ احوال از او طلبکار هستید.