جلسه ۵۵

ولی یک وقتی می‌گوییم که این ظهورات و کارهایی که نفس انجام می‌دهد همان تنازل روح در این مادّه هستند. بله، در این‌صورت این همان وحدت است و در اینجا هم قبول داریم که بدن هم همین‌طور است؛ بدن زید که این کارها و خصوصیّات را انجام می‌دهد همان روح زید است که دارد به‌این‌صورت خودش را نشان می‌دهد. فردا این روح کنار می‌رود و این بدن همدیگر خاک می‌شود، یعنی آن روح می‌رود یک قالب و لباس دیگر به خودش می‌گیرد، در این‌صورت با آن یکی می‌شود یعنی خودش را با آن یکی می‌کند.

حالا بعداً می‌آییم می‌گوییم که ممکن است دریک‌حال همین روح و نفس انسان در عوالم متعدّده لباس‌های متعدّدی را بپوشد و با آنها یکی بشود؛ یعنی در این مرحله با این لباس یکی است، و در آن مرحله با آن لباس یکی است، و همین‌طور در هر مرحله‌ای با لباس‌های مختلف یکی است. چطور اینکه در همین عالم مادّه و ظهوراتی که در مرآی و منظر ما هستند هم نفس در آنِ واحد با ظهورات مختلفه‌ای که دارد وحدت خودش را هم حفظ می‌کند که این مسئله را بحث کردیم.

متن مرحوم حاجی دربارۀ مسلک خودشان در اتّحاد عاقل با معقول

ثمّ إنّ مرادَ القائل باتّحاد المُدرِک مع المُدرَک بالذّات لیس نحو التجافی عن المقام. بل یُستَعملُ ذلک فی موضعَین:

أحدُهُما فی مَقامِ الکثرةِ فی الوحدة بمعنی أنّ وجودات المُدرکات منطویةٌ فی وجودِ ذلک المُدرِک بنَحو أعلی کانطواءِ العقولِ التفصیلیّةِ فی العقلِ البسیطِ الإجمالی.

و ثانیهما فی مقامِ الوحدةِ فی الکثرة، بمعنی أنّ المُدرِک نورُهُ الفعلی اِنبَسَطَ علی کُلّ المُدرَکات بلا تَجافٍ عن مَقامِهِ الشّامِخ. بل کُلَّ مُدرِکٍ مُتّحدٌ مَعَ المُدرَک فی مَرتبتِهِ فَالمُتَخَیّلُ مَعَ النّفسِ فی مرتبةِ الخیال و هکذا؛ حتّی المعقولُ متّحدٌ مع العقلِ فی مرتبةِ الظهور بالمعقولاتِ المُرسلةِ المحیطة، لا مَعَهُ فی مرتبةِ السرّ و الخفیٰ.

فبالحقیقة المُدرِکُ متّحدٌ بالنّورِ الفعلی للمُدرَک فی الثّانی و لکن ذلک النّورُ الفعلی لمّا کان کالمعنی الحرفی بالنسبة إلی ذاتِ المُدرِک لا قوامَ و لا ظهورَ له إلّا بوجوده و ظهوره و بین المراتبِ أصلُ محفوظُ و سنخُ باقٍ کالنّفس، یُقالُ اِتّحَدَ المُدرِک بالمُدرَک. و فی الموضِعَین ذلک الاتّحادُ بحسبِ الوجود. و أمّا المفاهیم فهی مَثارُ المُغایرةِ و علیها مَدارُ الکَثرة؛¹