جلسه ۵۴

مسئلۀ ما این‌طور است، ما این حرف‌ها را می‌زنیم که فقط دستور می‌دهیم و بقیّه باید اجرا بکنند، ولی خدا این‌قدر تواضع دارد و خوب است که می‌گوید امری که من می‌کنم خودم هم می‌آیم اجرایش می‌کنم، دیگر این‌طور نیست که فقط دستور بدهیم و بگوییم که شما اجرا بکنید بلکه خودم علاوۀ بر خلقی که می‌کنم، خودم هم می‌آیم در آن وسط پخش می‌شوم و اجرا می‌کنم. و این می‌شود مقامِ وحدت در کثرت، یعنی جدای از همدیگر نیست. حالا بیاییم سراغ این مسئله که کثرت در وحدت چطور است؟ که این مسئله خودش یک جلسۀ دیگری را می‌طلبد و بهتر است که مسائل به‌صورت جداگانه بحث بشوند.

کفایت بحث علیّت برای روشن شدن مسئله در فنای اسماء جزئیّه در ذات

تلمیذ: آیا مرحوم شیخ محمّدحسین اصفهانی رحمة الله علیه در مباحث کتاب توحید علمی و عینی فنای اسماء در ذات را قبول ندارند؟

استاد: بله ایشان در کتاب توحید علمی و عینی در بحث انفکاک ذات از مقام اسماء قائل به این هستند که اسماء جزئیّه اندکاک و فنای در ذات پیدا نمی‌کنند و مقام ذات مقامی أعلیٰ و اشرف از این است که تعیّنات بتوانند در او راه پیدا بکنند.

یک روز من خدمت آقا¹ بودم عرض کردم که چطور ایشان یک چنین حرفی زده است درحالی‌که اگر ما فقط مسئلۀ علیّت به‌تنهایی را هم لحاظ بکنیم و به مباحث دیگر هم در بحث اسماء و صفات کاری نداشته باشیم چون راه‌های متفاوتی برای اثبات مطلب هست، اگر همین بحث علیّت به‌تنهایی را هم بدانیم مطلب روشن است. ایشان گفتند که بله، مطلب همین‌طور است.

اتفاقاً در بحث کتاب توحید علمی و عینی در یک جا مرحوم آقا سید احمد کربلایی قدّس‌سرّه دارند البتّه من نخواندم، ما کتاب‌های آقا را فقط می‌گیریم و روی طاقچه می‌گذاریم، نیّت کردم که وقتی قم بیایم کتاب معاد شناسی را شروع بکنم، البتّه تا جلد دوّمش را که قصّه زیاد دارد خوانده‌ام، قصّه‌های خوبی دارد. اتفاقاً مرحوم آقا سید احمد کربلایی قدّس‌سرّه در آنجا دارند که ملاّصدرا در بحث علیّت وقتی که به ضیق خناق افتاده است به مسئلۀ انمحاء و اندکاک اسماء جزئیّه در ذات اعتراف کرده است اما چون این مطلب به جانش ننشسته است در جاهای دیگر دوباره به راه دیگری رفته است و خراب کرده است.²