جلسه ۵۳

توضیح به فعلیّت رسیدن نفس به‌واسطۀ اتّحاد با صُوَر

اینکه می‌گویند عقل اینها را ایجاد می‌کند یعنی آن عقل هیولانی خودش به‌واسطۀ صُوَر همین‌طور به فعلیّت می‌رسد مثل بچه‌ای که تازه به دنیا می‌آید که نه رنگ می‌فهمد و نه فلسفۀ مشّاء و اشراق! بلکه فقط به‌دنبال سینۀ مادر است که شیر بخورد، فقط همین را می‌گوید و چیز دیگری نمی‌گوید و اگر خدا این را هم در او قرار نمی‌داد دیگر سینۀ مادرش را هم نمی‌گرفت. حالا خدا را هزار مرتبه شکر که حدّاقل این را در او قرار داد که یادش باشد که باید بیاید و شیر بخورد! این بچه‌ای که الآن هیولا است، این صُوَر را می‌گیرد، یعنی نفس بچه همۀ این صُوَر را در خودش می‌گیرد و نگه می‌دارد.

حالا ما بعداً می‌گوییم آن صُوَری که برای نفس پیدا می‌شوند یک وقتی خودآگاه برای نفس پیدا می‌شوند و یک وقتی ناخودآگاه، ولی همۀ اینها در نفس تأثیر می‌گذارند؛ یعنی چه انسان با اختیار و ارادۀ خودش یک صورتی را ایجاد کند یا بدون اختیار یک صورتی به نفس افاضه بشود، در هر دو صورت، نفس دگرگونی و تغییر پیدا خواهد کرد؛ فرق نمی‌کند چه من با اختیار خودم سَرَم را به دیوار بزنم، درد می‌گیرد و ناراحت می‌شوم، و چه من را هل بدهند و به دیوار بخورم باز درد هست، و اینکه مسئله در اختیار خودم نیست باعث نمی‌شود که درد نباشد، باز درد هست. همین‌طور صورت‌هایی را که من برای خودم برمی‌دارم یا با اختیار خودم آن صورت‌ها را برمی‌دارم یا بدون اختیار؛ مثل‌اینکه شما نشسته‌اید و دارید همین‌طور ذکر می‌گویید، اینکه همین‌طور درحال ذکر گفتن هستید یعنی نفس شما دارد با اختیار شما صورت‌برداری می‌کند و خودش را با آن صورت یکی می‌کند و همین‌طور دارد آن صورت ذکری و علمی آن ذکر را در خودش محقق می‌کند و جلو می‌رود؛ لذا بعد از ذکر، حالت انبساط پیدا می‌کنید، این به‌خاطر دگرگونی است که پیدا شده است.