بررسی دیدگاه حاجی سبزواری درباره صور علمیه و وجود ذهنی

ببینید مرحوم حاجی در اینجا دارد که بحَملِ ذاتٍ صورةٌ مقولة؛ یعنی صورت به حمل اوّلی ذاتی داخل در تحتِ مقوله‌اش است نه به حمل شایع! می‌گوید که ما به حمل شایع را در شعرمان نیاوردیم.

وَ لِیُعذِرُنِی إخوَانِی فِی الخُرُوجِ اخوان من، من را معذور عن طَورِ هذا الشَّرحِ مِن الإختِصَارِ بدارند از اینکه من از روش خودم در این شرح که بنای بر اختصار دارم خارج شدم،لِکَونِ هذه المَسألَةِ مِن العَویصَاتِ؛¹چون این مسئلۀ مشکلی بود و احتیاج به شرح بیشتری داشت لذا من از اختصار خارج شدم.

بحث وجود ذهنی تمام شد البتّه بحث اتّحاد عاقل و معقول ماند که ان‌شاءالله فردا آن را می‌خوانیم. لذا کلام مرحوم حاجی این بود که صُوَر علمیّه به حمل اوّلی ذاتی داخل در تحتِ مقولۀ خودشان هستند اما به حمل شایع اصلاً داخل در تحتِ هیچ مقوله‌ای نیستند بلکه از سنخ وجود هستند، وجودی که نه تعیّن دارد و نه ماهیّتی! این مطلب مرحوم حاجی بود و آن هم عرض بنده که دربارۀ مطلب ایشان اشکال داشتیم.

اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محمد