توضیح انقلاب ذاتی و نقد دیدگاه سید صدرالدین درباره وجود ذهنی

صحبت ما در این است که آیا معامله و خرید و فروش فقط این جابه‌جایی دو جنس است؟ مسلّم است که این‌طور نیست. چون اگر شما قصد خرید و فروش نداشته باشید هزاربار هم این پارچ را ردّ وبدل کنید باز دوباره پارچ به‌جای خودش برمی‌گردد، یعنی پارچ دوباره به نزد صاحبش برمی‌گردد. پس شما علاوه بر اینکه این عمل جابه‌جایی را انجام می‌دهید یک چیزی در درون خودتان ایجاد می‌کنید و عمده هم همان چیزی است که در درون شما ایجاد می‌شود ولو اینکه اشیاء خارج از جایشان تکان هم نخورند. پس آن چیزی که در درون شما ایجاد می‌شود ملاک برای تغییر، تبدیل، تعویض و عوض و معوّض واقع‌شدن است؛ و آن این است که شما در ذات خودتان علقۀ صد تومانی را از خودتان می‌کَنید و آن را داخل در تصرّف طرفِ مقابل می‌کنید و به‌جای آن علقه، حالا بین خودتان و این پارچ علقه برقرار می‌کنید. شما در معامله این کار را انجام می‌دهید که همان تملیک و تملّک است.

راز و سرّ در تملیک و تملّک همین است و تمام این کارها، کارهای باطنی است که انسان انجام می‌دهد؛ یعنی آن امر واقعی را اعتباری می‌کند و امر اعتباری را به‌جای امر واقعی می‌گذارد؛ یعنی اعتباراً می‌آید بین خودش و بین این چیزی که الآن در واقع معنا ندارد که من مالک آن بشوم یا نشوم، یک علقه‌ای ایجاد می‌کند و آن علقه‌ای که ایجاد می‌کند باعث می‌شود که بر این پارچ ترتیب اثر بدهد و آن را بردارد و به خانه ببرد، و طرف مقابل هم آن صد تومانی را بگیرد و در جیبش بگذارد.

صحبت ما در این است که چه ارتباطی بین انسان و خارج برقرار می‌شود که به‌واسطۀ آن ارتباط، نفس می‌آید به وزان خارج برای خودش عکس درست می‌کند؟ یعنی منظور ما این است که آن ارتباط اولیّه چه نوع ارتباطی است؟