بررسی اقوال در وجود ذهنی: متکلّمین، قائلین به شبح و سید صدرالدّین

آقا¹ می‌فرمایند که زن اگر بچۀ پسرش پنج سال داشته باشد نمی‌تواند به مکّه برود چون بودن پسر در حضانتِ مادر حقّ بچه است؛ یعنی اصلاً استطاعت را نفی می‌کنند. شما را به‌خدا ببینید که اختلاف فتوا از کجا تا به کجاست! او می‌گوید اگر می‌توانی به بچه شیر خشک بدهی واجب است روزه بگیری و ایشان می‌گوید که تا پنج سال بچۀ پسر تمام نشود دختر که بیشتر اصلاً استطاعت برای زن نمی‌آید، یعنی نمی‌تواند که بچه را رها بکند و به حج برود بلکه باید صبر کند تا پنج سال تمام بشود. به‌خاطر حضانت و نیاز بچه به مادر، مادر باید دنبالش باشد.

می‌گویند که حضانت فقط دو سال است پس بعد از دو سال مهم نیست! اما به این مسئله که الآن از نظر روحی به این بچه صدمه می‌خورد اصلاً توجّه نمی‌کنند! انگار نه انگار! یعنی اصلاً برایشان اهمّیت ندارد. این فتوا که تا پنج سال برای مادر استطاعت نمی‌آید، برای کسی است که اشراف به باطنِ قضیّه دارد یعنی از باطنِ قضیّه می‌گیرد و فتوا می‌دهد. این فرق بین دو فتوا است!

حالا شما ببینید که چقدر فرق است بین کسی که از راه فرمول، هویٰ و هوس، خیال و اوهام و امثال‌ذلک بیاید فتوا بدهد، که این فتوا چه می‌کند در دنیا! تا کسی که بیاید و قضیّه را از باطن بگیرد و فتوا بدهد! یعنی خود پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم و امام علیه السّلام است که نشسته‌اند و فتوا می‌دهند؛ چه فرقی می‌کند؟!

فهمیدن احکام باطن از احکام ظاهر در صورت اتّصال

تلمیذ: ولی ما مأمور به ظاهر هستیم و مأمور به باطن نیستیم!

استاد: واقعاً ما مأمور به باطن هستیم و باید باطن را به‌دست بیاوریم ولی تا وقتی که به باطن نرسیده‌ایم چاره‌ای از ظاهر نیست و ظاهر حجّت است. ولی باز ما نمی‌توانیم مسئله را رها کنیم. اگر انسان خودش متّصل باشد از همین ظاهر، باطن را می‌فهمد؛ یعنی می‌فهمد که موارد این ظاهر چه چیزی است. مثلاً همان اصل کلّی که بنده همیشه خدمتتان عرض می‌کنم که ما یک احکام کلّی نداریم بلکه احکام دائر مدار اشخاص هستند، از همین‌جا به‌دست می‌آید و استفاده می‌شود، که هر شاکله‌ای برای خودش یک حکم جداگانه‌ای دارد.