منشأ اختلاف آراء در وجود ذهنی

بعد می‌گویند که حالا اگر اطلاق هم کردید عیبی ندارد و خیلی اشکال ندارد چون شیء یعنی چیز و این چیز یک مفهوم عامی است که بر همۀ مصادیق در دنیا از ذرّه گرفته تا خدای به آن بزرگی صدق می‌کند و به همه چیز می‌گویند. پس هم خدا شیء است و هم ما!

پس اگر این وجود خواست تبدیل به آن وجود بشود شما بیا و اشکال کن!

حالا عَرَض هم یک مفهوم عامی است برای هر چیزی که عارض بشود یعنی به هر چیزی که بر یک جایی عارض بشود عَرَض می‌گویند، چه آن چیزی که عارض می‌شود از مقولات تسع باشد یا اینکه جوهر باشد! دیگر فرقی نمی‌کند و اشکال ندارد. حالا می‌گوییم که چشمت را از این یکی بپوشان و درز بگیر و این اشکال خیلی مهم نیست که بخواهید روی آن اشکال بکنید. پس بگوییم که عرضیّتِ آن از باب عروض است نه از باب اینکه تبدیل به یک مقوله شده است.

محالیّت قبول دو جنس برای یک شیء در یک مرتبه

بخلاف الکیف فإنّه جنس عالٍ به‌خلاف کیف که جنس عالی است،

یعنی اشکال دوم بنابراین است که اصلاً یک مقوله تبدیل به مقولۀ دیگر می‌شود!

فإذا کانت الصورة العلمیّة جوهرًا لذا اگر صورت علمیّه جوهر باشد کالإنسان و الفرس أو کمًّا أو وضعًا کالسطح أو الانتصاب مثل انسان و فرس یا کم باشد مثل سطح یا وضع باشد مثل انتصاب و موقعیّت جوارح و اعضاء، لزم أن یکون شی‌ء واحد مندرجًا تحت مقولتین لازمه‌اش این است که یک شیء واحد مندرج در تحتِ دو مقوله باشد و مجنّسًا بجنسین فی مرتبة واحدة بحسب ذاته، و به‌حسب ذاتش در یک‌مرتبه مُجنّس به دو جنس باشد یعنی دو جنس قبول بکند 

یعنی در یک‌مرتبۀ نوعیّه یا فصلیّه به‌حسب ذات خودش دو جنس داشته باشد. مثلاً یک انسان در مرتبۀ مادّی نه با مرتبۀ مجرّد، دو جنس داشته باشد؛ یک جنسش جوهریّت است و دیگری داخل در تحتِ کیف است. در این‌صورت می‌گوییم یک ماهیّت در یک‌مرتبه که بیش از یک جنس نمی‌تواند قبول بکند. بله، همین ماهیّت در یک مرتبۀ دیگر مثل مرتبۀ مجرّد ممکن است که یک جنس دیگر داشته باشد، ولی در مرتبۀ مادّی نمی‌تواند دو جنس داشته باشد!