تحلیل معنای قضیه حقیقیه و کیفیت جعل احکام شرعی

و الثالث قولنا: (صِرْفَ الْحَقِيقَةِ)، أیّة حقیقة کانت؛¹ دلیل سوم: این قول ما است که می‌گوییم صرف حقیقت؛ هر حقیقتی که می‌خواهد باشد. (بقیّۀ مطلب ان‌شاءالله برای فردا بماند.)

انواع خطابات شارع

تلمیذ: چگونه جعلِ شارع به مکلَّفِ موجود تعلّق گرفته است درحالی‌که ما می‌بینیم که تمام مکلّفین مورد خطابات شارع هستند؟

استاد: نه، خطابات دوتا است. ببینید یک‌وقت خطابات به نحو کلّی است، یعنی مثلاً خدا می‌گوید: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید»، این همۀ مؤمنین را شامل می‌شود چه افرادی که هستند و چه آنهایی که نیستند. یعنی حکم می‌رود روی قضیّۀ خارجیّه محقّق‌الوجود و مقدّرالوجود. مثلاً می‌فرماید که ای مؤمنین نماز بخوانید، این یک حکم است.

حالا صحبت در این است که نماز را چگونه باید بخواند؟ این یک بحث دیگر است. اینکه نماز را چگونه بخواند تابع این است که باید چه مکلّفی با چه شرایطی باشد تا بتواند نماز بخواند. اما در اینکه خطاب شارع در خطابات قرآنیّه روی وصف ایمان رفته است و وصف ایمان هم فرق نمی‌کند چه در زمان رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و چه در زمان بعد از ایشان و این حکم شارع اشاره‌ای به محقّق‌الوجود بودن افراد نداشته است و همۀ مؤمنین را شامل می‌شود، حرفی نیست.

«یا ایّها الّذین آمنوا» شامل هر کسی که وصف ایمان را دارد می‌شود چه محقّق‌الوجود و چه مقدّرالوجود. و این «یا» و «ایُّ» دلیل نمی‌شود که خطاب اختصاص داشته باشد به همان افرادی که مخاطب هستند. اگر این‌طور باشد شما باید بگویید که خطاب افرادی را هم که در همان زمان در شهر کناری هستند را هم شامل نمی‌شود.²

اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محمد