بررسی مسئلۀ وحدت حقیقت وجود در مصادر اسلامی (4)

تمسّک مخالفین وحدت وجود به روایات خِلْو و توضیح آن

روایاتی که در اینجا هست و آقایان مخالفین خیلی به آنها تمسّک کرده‌اند، همین روایاتی است که حدود وجودی پرودگار را جدای از حدود وجودی مادّی می‌داند. به‌عبارت‌دیگر تسمیۀ تداخلِ وجود پرودگار را در وجود ممکنات سلب می‌کند. که اینها را روایات «خِلْو» می‌شمارند، و روایات زیادی هم دربارۀ این مطلب هست.

یک روایت از زراره از امام صادق علیه السّلام است که می‌فرمایند:

«انّ اللهَ تبارکَ و تعالی خِلْوٌ مِن خَلقِه و خلقُه خِلْوٌ منه»¹

این روایت دلالت بر مقام علیّت و معلولیّت می‌کندکه علّت با معلول از نقطه نظر قدرت و نشئت تفاوت دارد.

مرحوم میرداماد هم روی همین روایات خیلی مانور داده‌اند و در آن کتاب خودشان که ظاهراً الافق المبین² است، این روایات را معنا کرده‌اند.

این معنا هم کاملاً روشن است و معنای «خِلو» در روایات، همان «داخلٌ فی الاشیاءِ لا بالمُمازَجة خارجٌ عنها لا بالمُفارَقة»³ است؛ یعنی معنای «خِلوٌ» که این همه دربارۀ آن، سر و صدا در آورده‌اند همین است و با هم فرق نمی‌کنند.

یا روایتی است از أبی‌جعفر علیه السّلام:

«انّ اللهَ تبارک و تَعالی خِلْوٌ مِن خَلقه و خلقَه خِلْوٌ منه».⁴

روایت دیگر، روایت ماجیلَوَیْه است از یونس بن عبدالرّحمن از أبی‌المَغْراء از امام باقر علیه السّلام است که نظیر همین است.⁵ چند تا روایت دیگر هم داریم که در آنها معنای خِلو آمده است.

اینها خیال می‌کنند که خِلو به معنای بینونیّت و جدایی است. درحالی‌که عرض شد که اصلاً نه‌تنها بینونیّت محال است، بلکه طبق خود روایات اصلاً بینونیّت در اینجا بینونیّتِ جدایی نیست.

روایت دهم: خلقت، تنها حجاب بین پروردگار و مخلوقات

یک روایت دیگری در اینجا بود که هیچ حجابی بین پروردگار و بین خلق نیست مگر خود خلقت.⁶ پس فقط نفسِ خلقت خودش حجاب است. این مطلب هم در همین روایاتی بود که قبلاً عرض کردیم. یعنی فقط چون اینها مخلوق هستند، خود نفسِ خلقت که نفس تغیّر و تبدّل است، خودش حجاب است.