اختلاف نظر مرحوم سبزواری با ذوق المتالهین در حقیقت وجود

توضیحات:

این جلسه آخرین جلسه از سلسله دروس شرح منظومه در موضوع الأقوال فی وحدة حقیقة الوجود و کثرتها می‌باشد. حضرت استاد آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این درس به بررسی وجوه اختلاف بین مرحوم ملاهادی سبزواری و محقق دوانی ذوق المتالهین پرداخته است. حضرا استاد با تکیه بر مبنای عرفای ذوق المتالهین پیرامون وحدت وجود و وحدت موجود، کلام مرحوم سبزواری در رد این موضع را نقد کرده است. در ادامه استاد برای تبیین کلام مرحوم دوانی، معنای اضافه اشراقیه و کیفیت نیاز مخلوقات به پروردگار را تبیین نموده‌اند. بخش دوم این درس پیرامون مسلک متکلمین پیرامون مبحث وحدت حقیقت وجود است که حضرت استاد با مرور متن کتاب به توضیح بیان مرحوم سبزواری در این عقیده اشاره می‌کنند. استاد حسینی طهرانی کلام مصنف را در توجیه و تاویل نظریه متکلمین و ارجاع آن به نظر ذوق المتالهین را بدون محمل دانسته و آن را توجیه بما لایرضی صاحبه می‌دانند. این درس که مستمل بر مرور باقیمانده متن کتاب شرح منظومه در موضوع الأقوال فی وحدة حقیقة الوجود و کثرتها می‌باشد با پاسخ‌هاس استاد به پرسش‌های تلامیذ به پایان می‌رسد.

این فایل صوتی در حال پخش است

در حال بارگذاری...

00:00:00

اختلاف نظر مرحوم سبزواری با ذوق المتالهین در حقیقت وجود

13

بنابراین فقط کلّی می‌ماند و بس! منتها یک‌وقت ما کلّی را تنها و بدون انتساب به قید لحاظ می‌کنیم، مثل آب؛ و یک‌وقت ما کلّی را با انتساب به قید لحاظ می‌کنیم، مثل آب رودخانه.
وقتی که می‌گوییم آب رودخانه، قید رودخانه که در آب نرفته است؛ چون شما همین الآن آب رودخانه را برمی‌دارید و می‌خورید. پس این‌طور نیست که رودخانه در این آب رفته باشد؛ آب یک چیز است و رودخانه یک چیز دیگر است. انتساب آب به رودخانه، این آب را مقیّد می‌کند و مثلاً آن را از آب دریا جدا می‌کند.
عدم صحّت تاویل کلام متکلّمین (ت)
...¹
اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محمد
1. تلمیذ: آیا ما نمی‌توانیم بگوییم که در میان موجودات خارجی اشتراک لفظی وجود دارد؟
  استاد: در این‌صورت دیگر اشتراک لفظی نیست؛ چون اشتراک لفظی در آنجایی است که مصداق، مصداقِ خارجی حقیقی باشد. مصداق حقیقی و خارجی ما در اینجا بیشتر از یک امر نیست که همان وجود مطلق است. پس اطلاقِ موجود به وجودِ مطلق، اطلاق حقیقی است؛ آن‌وقت اطلاقِ موجود به این اشیاء بالعرض و بالمجاز است، نه اینکه اشتراک لفظی داشته باشند!
  تلمیذ: آیا منظور متکلّمین این نیست که در موجودات خارجی ما اشتراک لفظی داریم؟
  استاد: بله، آنها قائل به اشتراک لفظی هستند. ما همین را در مورد قائلین به اصالةالماهیّة گفتیم. در بحث اشتراک معنوی وجود ما گفتیم: کسانی که قائل به اصالت ماهیّت هستند، اطلاق وجود بر موجودات در نزد آنها از باب اشتراک لفظی می‌شود.
  لذا مرحوم حاجی در اینجا از باب اشتراک لفظی وارد شدند و گفتند که در اشتراک لفظی هیچ ارتباطی بین اشیاء خارجی وجود ندارد؛ من‌باب‌مثال ارتباط اسد، عین، حارث، طلا و فضّه در لفظ اسد را که نگاه بکنیم، می‌بینیم که هیچ ارتباطی با هم ندارند، پس اطلاق یک لفظ بر همۀ اینها فقط یک لفظ و لقلقۀ زبان است.
  درحالتی‌که متکلّمین مفهوم وجود را اعتباری می‌دانند؛ یعنی برای این لفظ، مفهوم قائل هستند، ولو مفهوم اعتباری! یعنی می‌گویند که این لفظی را که ما در اینجا می‌گوییم یک معنای اعتباری انتزاعی است که آن را از این ماهیّات متفاوته انتزاع کردیم.
  آن‌وقت به آنها از این باب اشکال وارد می‌شود که اگر شما وجود را در اینها مشترک لفظی می‌دانید، در این‌صورت اشتراک لفظی مفهوم واحدی ندارد تا اینکه بر اینها حمل بشود. و اگر شما وجود را در اینها مشترک معنوی می‌دانید، پس دیگر بین اینها نمی‌توانید که قائل به اصالت ماهیّت بشوید.