وحدتِ حقیقت وجود و عقیدۀ مشائین دربارۀ وجود

یعنی شما وقتی که می‌بینید جنس این کتاب از قُطن و پنبه است یا از چوب و پوست درخت است، می‌گویید که دیگر معنا ندارد که این کتاب با این خصوصیات پارچ که از جنسِ آهن و استیل است، یک وجود داشته باشد. یعنی این اختلاف در عوارض باعث می‌شود که شما اختلاف را به اختلاف در ذات ببرید، درحالتی‌که اختلاف، اختلاف عارض است و ذات همۀ اینها یکی است.

پس این اختلاف در عوارض باعث می‌شود که شما در ذات اینها هم قائل به اختلاف بشوید و بگویید که اینها در مقابل همدیگر هستند. بنابراین تعدّد و کثرت از اینجا پیدا می‌شود، و در این‌صورت تمام اینها بشرط لا می‌شوند.

ولی اگر ما بگوییم که اصل و حقیقتِ وجود یکی است؛ یعنی در اینجا نه مجرّدی داریم و نه مادّه، یک حقیقت و هویّت بیشتر نیست که در عینِ مجرّد بودن، ممکن است مادّه باشد و در عینِ مادّه بودن، ممکن است مجرّد باشد. پس آن عوارض و اختلافی که وجود به خودش می‌گیرد، سبب می‌شود که آن شیء را مجرّد یا مادّی بکند.

اگر ما این مطلب را بگوییم، دیگر در این‌صورت تمام اشیاء لا بشرط می‌شوند و همۀ اشیاء داخل در آن معنای سعه و اطلاقی وجود هستند. و آن وجود هم اگر بشرط لا باشد، چیز دیگری غیر از تجرد نیست!

نمونه‌هایی از وحدت وجود و عدم فرق بین مجرد و ماده

داستان آمدن رزق برای حضرت مریم 

ما می‌توانیم این معنا و این مطلب را با این جهاتی که دارد، در آن داستان حضرت مریم سلام الله علیها هم بیاوریم. ما یک‌زمانی در این‌باره با آقا صحبت می‌کردیم که در این آیۀ شریفه: ﴿كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيۡهَا زَكَرِيَّا ٱلۡمِحۡرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزۡقٗا﴾؛¹ آیا منظور رزق مادّی بوده یا رزق روحانی بوده است؟

اگر رزق روحانی است، پس مکاشفه بوده است؛ یعنی هم برای حضرت زکریّا علی نبیّنا و آله و علیه السّلام مکاشفه است و هم برای حضرت مریم سلام الله علیها، پس حضرت مریم سلام الله علیها چیزی نخورده است؛ یعنی دندان‌های ایشان چیزی نجویده است!