وحدتِ حقیقت وجود و عقیدۀ فهلویّون دربارۀ وجود

بساطت مراتب مختلفۀ وجود

فکذلک حقیقة الوجود ذات مراتب متفاوته بالشّدّة و الضّعف و التّقدُّم و التّأخُّر ـ و غیرها و همین‌طور حقیقت وجود هم دارای مراتب مختلفی از نقطه‌نظر تجرد و عدم تجرد، شدّت و ضعف، تقّدم و تأخّر و... است (یعنی هرچه تجرّدش بیشتر باشد، شدیدتر است.)؛ ـ  بحسب أصل تلک الحقیقة که این مراتب به‌حسب اصلِ خود حقیقتِ وجود متفاوت هستند.

فانَّ کلَّ مرتبة من الوجود بسیط پس هر مرتبه‌ای از وجود، بسیط است؛ لیس شدیدهُ مرکّبًا من أصل الحقیقة و الشدّة این‌طور نیست که مرتبۀ شدیدش مرکّب از وجود و شدّت باشد،

یعنی شدّت چیزی باشد که ما بیاییم به وجود ضمیمه‌اش بکنیم

و کذا الضعیف لیس إلّا الوجود و همین‌طور ضعیف چیزی غیر از وجود نیست؛

یعنی هرچه هست، خودِ همان وجود است.

و الضّعف عدمیٌّ و ضعف هم یک امر عدمی است 

و امر عدمی که به یک امر وجودی ضمیمه نمی‌شود.

کالنّور الضعیف، حیث إنّه غیر مرکّب من أصل النّور و الظّلمة لأنّها عدمٌ؛ مثل نور ضعیف که از اصلِ نور و ظلمت ترکیب نشده است یعنی این دو با هم مرکّب بشوند و نور یک شمع بشوند؛ به‌خاطر اینکه ظلمت، عدم است.و کالحرکة البطیئة و مثلِ حرکت بطیئه می‌ماند، حیث أنَّها غیر مرکّبة من الحرکات و السّکنات که از حرکات و سکنات ترکیب نشده است 

چون اصلاً سکون در حرکت راه ندارد! و امکان ندارد که یک شیء از خودش و نقیض خودش ترکیب بشود!

بل قدر من الامتداد علی هیئة خاصّة بلکه حرکت بطیئه یک مقداری از امتداد بر هیئت خاصّ است

حرکت تند یک قدری از امتداد بر یک هیئت خاصّ است، حرکت وسط یک قدری از امتداد بر یک هیئت خاصّ است. پس همۀ اینها قدری از امتداد است، منتها حالا چگونگی آن امتداد، بطیء و شدید و ضعیف را به وجود می‌آورد؛ زمان کم می‌شود شدید است، زمان زیاد می‌شود بطیء است.

کذا التقدّم للوجود المتقدّم لیس مقوّمًا و هم‌چنین تقدّم برای وجودِ متقدّم، مقوّم نیست، و إلّا لترکّب و الاّ وجود متقدّم، مرکّب از وجود و تقدّم می‌شود  ـ و الوجود بسیط ـ و لا عارضًا درحالتی‌که وجود بسیط است. تقدّم برای وجود متقدّم، نه مقوّم است و نه عارض بر این وجود شده است، و إلّا لکان جایز التّأخّرو الاّ لازم می‌آید که تأخّر در آن جایز باشد؛