دلیل چهارم مرحوم حاجی در زیادی وجود بر ماهیّت

استاد: در اینجا این را هم همان عقل تصوّر می‌کند، منظور که تصدیق نیست. منظور تصوّرِ این دو مرحله است: تصوّر مرحلۀ وجود به این وجود ذهنی و تصوّر مرحلۀ وجود به آن وجود ذهنی دیگر؛ یعنی تصوّرِ تغایر بین صورت و وجود. ولی گفتیم که در واقع و در حاقِّ ذهن باز یکی است. 

(تَصَوُّرًا وَ اتَّحَدَا هُوِیّةً) في الواقع؛¹ از نظر تصوّر، وجودْ عارض است ولی از نظر هویّت، بین وجود و ماهیّت در واقع و خارج اتّحاد است.

البتّه ایشان بعداً این بحث را می‌آورند که آیا اتّحاد خارجی، اتّحاد ترکیبی و انضمامی است یا اتّحاد بین صورت و مادّه است و آیا این وحدت، وحدت ترکیبی است و مُنضم شده‌اند یا اینکه خارجی است، ولی در عقل، یکی هستند؟ بحث از اینها می‌آید.

ادلّۀ اربعۀ عدم عینیّت وجود با ماهیّت

دلیل اول: صحّتِ سلب وجود از ماهیّت

ثمَّ أشرنا إلی أدلّةٍ أربعةٍ علی العُرُوض: سپس ما اشاره به ادلّۀ اربعۀ بر عروض کردیم:

الأوّل قُولنا: دلیل اول (لِصِحَّةِ السَّلْبِ) المَعهُودة بَین القوم این است که می‌گوییم ما صحّت سلب داریم که بین قوم معهود است  ـ بجعل الاضافة و اللّام للعهد ـ و این الف و لام، الف و لام عهد است، 

همان صحّت سلبی که در اصول هم می‌آید. خدا صاحب قوانین را بیامرزد؛ وقتی که ما قوانین می‌خواندیم، بحث صحت سلب در آنجا آمده بود.² الآن دیگر قوانین و این چیزها نیست ولی سابقاً قوانین را تا مبحث عامّ و خاص می‌خواندند و ما عامّ و خاصّ و اوامر و نواهی و... را هم خوانده‌ایم.

خودشان هم که خیلی تعریف می‌کنند، ابتدای قوانین نوشته‌اند:

واقعاً هم قوانین کتاب خوبی است و ایشان کتابی به نام جامع الشّتات هم دارند که برای یک مجتهد که می‌خواهد فروعات زیادی را متفرِّع بکند کتاب خیلی مفیدی است و شقوق مختلفی را در ذهن به وجود می‌آورد.