دلیل پنجم و ششم اشتراک معنوی وجود

همین مسئلۀ اشتراک معنوی بین این دو شیء است که مسئله را حل می‌کند. بله، ما می‌گوییم که علم یعنی انکشاف؛ منتها انکشاف در ما به یک نحوه است و انکشاف در پروردگار به نحوۀ دیگری است. در هر دو انکشاف است و در هر دو کشف می‌شود؛ یعنی انکشاف، انکشاف است. منتها یک‌وقت به‌وسیلۀ چشم یک مسئله‌ای برایتان انکشاف پیدا می‌کند، و یک وقت همین قضیّه به‌واسطۀ گوش انکشاف پیدا می‌کند.

طریق و وسیلۀ انکشاف به خارج برای آن شخصی که اعماء است و خارج را نمی‌بیند، گوش و لمس است. شخصی که قوّۀ لامسه ندارد و گوشش هم نمی‌شنود اما بینایی دارد، وسیله و طریقۀ انکشافش به خارج، چشم است. تعدّد وسایلِ انکشاف ضرری به اصل انکشاف نمی‌زند.

همۀ این افراد در ذهنشان یک چیزی می‌آید و احساس می‌کنند که یک چیزی در خارج هست؛ یکی بهتر و یکی بدتر ادراک می‌کند. اما در اینکه بالأخره یک چیزی در ذهن می‌آید و یک وجودی را در مقابل خودشان احساس می‌کنند که شکّی نیست. اگر چیزی را احساس نکنند که آن کور از لا به لای جمعیّت رد نمی‌شود. بالأخره دارد یک چیزی را احساس می‌کند! بله، آن قِسمی که او احساس می‌کند با آن قِسمی که ما احساس می‌کنیم فرق می‌کند!

همین‌طور در مورد پروردگار، انکشافِ اشیاء لدی المبداء الاولیٰ با انکشاف اشیاء که به نحو حصولی نزد ما ظاهر می‌شود تفاوت می‌کند. بنابراین در اصلِ انکشاف که ما به‌الإشتراک به اشتراک معنوی است شکّ و بحثی نیست. لذا تمام اوصاف از اوصاف ثبوتیّه که ما به پروردگار نسبت می‌دهیم، به نحو أعلیٰ و اَلطَف و اَدَقّ و اَحَقّ وجود دارند. پس در این‌صورت تعطیل و اشکالی لازم نمی‌آید.

مکالمات ائمه با مردم، به میزان ادراک اشخاص

اصلاً تمام باب مکالمات ائمه علیهم السّلام با مردم همین‌طور است و همین ائمه علیهم السّلام وقتی که با یک فرد عامی صحبت می‌کنند و آن شخص می‌گوید که آیا خدا مانند ما عالِم است؟ خدا قادر است؟ می‌گویند: بله!