دلیل سوم و چهارم اشتراک معنوی وجود

چه چیزی باقی می‌ماند؟ یک ماهیّت غنمیّت در ذهن است که با چهار دست و پا راه رفتن در ذهن می‌آید، با پشم داشتن در ذهن می‌آید، با بع‌بع کردن و... در ذهن می‌آید. چرا اینها در ذهن می‌آیند؟ به‌خاطراینکه هیچ مابه‌الاشتراکی بین این دوتا نیست. چون بین این دوتا در این مسائل مابه‌الاشتراکی نیست لذا آن ما به‌الإشتراک جای خودش را در ذهن نگه نمی‌دارد و وقتی که یکی از دو طرف مشخّص شد، طبعاً طرد عدم می‌کند و این را کنار می‌زند.

حالا صحبت مرحوم حاجی این است که اگر شما یک شیئی را در خارج دیدید و نمی‌دانید که آیا این که دارد می‌آید گوسفند است یا انسان؟ بالأخره آنچه که در ذهن شما نقش می‌بندد و با تعیّن یکی از دو طرف از بین نمی‌رود همان هستی او است؛ می‌گویید که بالأخره یک چیزی هست! این که می‌گویید: «بالأخره یک چیزی هست»، این از بین نمی‌رود؛ چه آنکه دارد می‌آید گوسفند بشود و چه انسان بشود.

یعنی از اینکه بالأخره «یک چیزی هست که جلو می‌آید»، در ذهن شما این نقش می‌بندد که یک چیزی هست که دارد می‌آید؛ وقتی که جلوتر می‌آید باز هم می‌گویید که یک چیزی هست که دارد می‌آید؛ یعنی اینکه یک چیزی هست تغییر نکرده است. همین‌طور جلو می‌آید و شما می‌گویید که خدایا این چه چیزی است که دارد می‌آید؟! آیا چهار دست و پا راه می‌رود؟ نمی‌دانم! آیا انسان است که دارد چهار دست و پا راه می‌رود و بازی در می‌آورد؟ نمی‌دانم! خوابیده است؟ نمی‌دانم! ایستاده است؟ نمی‌دانم!

ولی ذهن شما در اینکه یک چیزی هست تکان نخورده است؛ یعنی از مرحلۀ اول تا آن مرحله‌ای که آن شیء در مقابل شما می‌آید و یک‌دفعه چشمتان را باز می‌کنید یا نور چراغ ماشین را می‌اندازید و دیگر کاملاً مسئله برای شما روشن می‌شود، اینکه یک چیزی هست از بین نمی‌رود.

بله، اینکه یک چیزی هست روشن می‌شود و خصوصیّت پیدا می‌کند. یعنی یا حیوان است و یا انسان است؛ اگر حیوان است می‌روید، و اگر انسان است پا را روی ترمز می‌گذارید. ولی اینکه یک چیزی هست تغییر پیدا نکرده است.