دلیل سوم و چهارم اشتراک معنوی وجود
و تبیین کیفیت ثبات اصل وجود
حضرت استاد آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی در بیستمین جلسه از سلسله دروس شرح منظومه ملاهادی سبزواری به تبیین دلایل سوم و چهارم مصنف بر اشتراک وجود پرداختهاند. ایشان با بیان این نکته که اختلاف و تغییرات در ماهیات تاثیری بر ثبات مفهوم وجود ندارد به این نکته اشاره میفرمایند که اختلاف در عوارض از اختلاف در ذات نشئات میگیرد نه از اختلاف و در خصوصیات و موارد خارج ار ذات. حضرت استاد در ادامه با ذکر چند مثال به طور مشروح دلیل سوم مصنف را توضیح میدهند. استاد حسینی طهرانی با تبییت کیفیت ثبات اصل وجود در خداوند تعالی مبحث مهم تشکیک وجود را بیان کرده و سپس به توضیح دلیل چهارم مصنف درباره اشتراک معنوی وجود میپردازند.
مرتب سازی:
دلیل سوم و چهارم اشتراک معنوی وجود
4اختلاف در ذات، موجب اختلاف در عوارض
تلمیذ: در عوارضِ مشترکه، شدن معنا ندارد؛ در هر دو صورت این کیسه بیست کیلو است یعنی وزنش همان وزن است، حجمش همان حجم است، خصوصیّات آن هم همان خصوصیّات است و فقط در درون و بطنش تفاوت میکند؟!
استاد: صحبت در این است که در این عوارضی که شما آنها را مشترک میدانید، فرض ما بر این است که هر ماهیّتی با ماهیّت دیگر تفاوت پیدا میکند و هر وجودی هم با وجود دیگر تفاوت پیدا میکند؛ پس شما چطور این عوارض را مشترک میدانید؟
تلمیذ: عوارض یکی هستند ولی ماهیّات مختلف هستند.
استاد: اگر ماهیّات مختلف هستند پس چرا باید عوارض یکی باشند؟ فرض مخالفین بر این است که ماهیّت فینفسه وجود ندارد و وجود ماهیّت بهخاطر اصل وجود است و ماهیّت یک امر اعتباری است. پس در واقع این عوارض روی یک امر حقیقی رفتهاند که ماهیّت نیست بلکه وجود است. و فرض بر این است که خود وجودات با همدیگر تفاوت پیدا میکنند؛ یعنی تفاوت و اختلاف ذاتی دارند. و وقتی اختلاف ذاتی داشتند، مشخّصۀ این وجود با مشخّصۀ وجود دیگر فرق میکند.
منبابمثال این میکروفن الآن یک وجود خارجی دارد که با این پارچ فرق میکند، ماهیّتش تفاوت پیدا میکند، تعیّنش فرق میکند. الآن یک آثار و عوارضی به این عارض شده است. شما وضعش را در نظر بگیرید که الآن در یک ارتفاعی قرار گرفته است، سر آن اینطوری است، دُم آن اینطوری است و این خصوصیّات را دارد، یک مکانی را اشغال کرده است به این کیفیتی که الآن میبینید، در یک برهۀ از زمان تحقّق پیدا کرده است که الآن میبینید یعنی با گذشت زمان، این هم دارد در زمان سیر میکند، جنسش را بخواهید نگاه بکنید میبینید که فرق میکند.
حالا اگر شما بخواهید به این پارچی که در قبال این میکروفن قرار گرفته است نگاه بکنید میبینید که این پارچ هم یک مشخّصاتی مختصّ به خودش دارد؛ مکانی را که او اشغال کرده است با این فرق میکند، این در این مکان است و آن در مکان دیگری است. زمانی را که این اشغال کرده است با دیگری فرق میکند؛ چهبسا با همدیگر در یک زمان توأم باشند یا اینکه این یکی بهطور مسلّم قبل از دیگری بهوجود آمده است؛ وضعش با دیگری فرق میکند. بله، در اصل وضع و در اصل إشغال زمان یکی هستند اما صحبت در این است که آن وضعی که مختصّ به خود این یکی است با آن وضعی که مختصّ به دیگری است دوتا است. این به این کیفیت است و دیگری به آن کیفیت است.