تنافی اصالة الماهیة با آیتیّت آیات الهی

البتّه آنچه را که ما به عنوان وجود یعنی «و»، «ج»، «و»، «د» به پروردگار نسبت می‌دهیم که آن را مفهوم در نظر می‌گیریم، از نقطه‌نظر انطباق با خارج باید هویّت خارجی آن هم تفاوت داشته باشد. لذا اگر در جایی دیدید ـ نمی‌دانم آن را کجا دیدم؟! ـ که بحث در اینجا فقط یک بحث مفهومی است و منظور واقعیّت خارجی نیست،¹ قاعدتاً مسئله نباید این‌طور باشد. آقایانی که قائل به اشتراک معنوی وجود هستند، خود هویّتهای خارجی را یکی می‌دانند؛ یعنی ما از نقطه‌نظر هویّت خارجی وجود، یک خمیرمایه و یک سرمایه داریم که آن خمیرمایه در پروردگار شدیدتر است و همان خمیرمایه، مایه‌ای است که بقیّۀ خلایق را درست می‌کند؛ قضیّه این‌طور است.

آقایانی که قائل به اشتراک لفظی وجود هستند می‌گویند که اصلاً آن خمیرمایۀ در موجودات، تفاوت پیدا می‌کند. می‌گویند ما قائل به اصالةالوجود هستیم ولی آن خمیرمایۀ در موجودات، یک سنخ است و خمیرمایۀ وجود پروردگار، یک سنخۀ دیگری است.

ذکر امثله برای اشتراک لفظی و معنوی وجود

به‌عبارت‌دیگر در اشتراک معنوی می‌توانیم به آب مثال بزنیم و در اشتراک لفظی می‌توانیم به آب و سرکه مثال بزنیم. آب و سرکه هر دو مایع هستند ولی آب، مایع است و این خصوصیّت را دارد و آن سرکه، مایع است اما خصوصیّات دیگری دارد. سرکه و آب هیچ ربطی به همدیگر ندارند گرچه به هر دوی آنها اطلاق مایع می‌شود ولی حقیقت این میعان و وجود خارجی آنها با هم تفاوت می‌کند.

این مسئله، اصل و اختلاف بین قائلین به اشتراک معنوی وجود و قائلین به اشتراک لفظی وجود است. قائلین به اشتراک لفظی، آن هویّت خارجی را هم متفاوت می‌دانند؛ که البتّه اگر مسئله را این‌طور بدانیم، تسلسل پیش می‌آید که إن‌شاءالله می‌ماند برای فردا.

به‌طورکلّی مسئلۀ ما فقط یک مسئلۀ مفهومی نیست بلکه مسئلۀ ما مفهومی است که حکایت از آن هویّت خارجی می‌کند. اینها نمی‌گویند که ما فقط یک دعوای لفظی داریم بلکه اینها آمده‌اند و واقعیّت خارجی را به دو قسم تقسیم کرده‌اند. قائلین به اشتراک لفظی می‌گویند که لفظ وجود همچون لفظ شیر است که در فارسی به سه معنا اطلاق می‌شود: شیر بیابان، شیر خوردنی، شیر آب و لوله و امثال‌ذلک. و مصداق این اطلاق شیر هیچ ارتباطی با دیگری ندارد. آنچه را که مفهوم شیر، از خارج حکایت می‌کند هیچ ربطی به دیگری ندارد؛ فقط لفظ «ش»، «ی»، «ر» است که در هر سۀ اینها مشترک است ولی واقعیّت هر کدام از اینها هیچ ربطی به دیگری ندارد و هیچ نوع اشتراکی با دیگری ندارد.