تنافی اصالة الماهیة با آیتیّت آیات الهی

یکی از آن مفاهیم، مفهوم علّت است. «علّت» یک مفهومی است که هم شامل وجود پرودگار می‌شود و هم شامل وجود غیر پروردگار از صوادر أولیٰ و ثوانی و ثوالث و امثال‌ذلک، همین‌طور بیایید پایین! «علّت» یک مفهوم عام است.

یکی از آن مفاهیم، مفهوم واجب است. واجب هم به پروردگار اطلاق می‌شود و هم به غیر پروردگار. البتّه واجب بالذّات فقط اختصاص به پروردگار دارد.

یکی از آن مفاهیم، مفهوم موجود است. حضرت سجّاد علیه السّلام می‌فرمایند: «اُناجیكَ یا مَوْجُوداً فى كُلِّ مَكانٍ ..»؛¹ که یکی از آن مطالبی که خیلی مسئلۀ وحدت حقّۀ حقیقیّۀ وجودیّه را می‌رساند همین است.

تلمیذ: آیا در مسئلۀ وحدت حقّۀ حقیقیّه، مفاهیم موجودات سر جای خودشان محفوظ هستند ولی وحدت دارند؟

استاد: بحث ما الآن در مورد تشکیک و تشخّص در وجود نیست تا شما بخواهید این مسئله را مطرح کنید. بحث ما یک وقتی راجع به اصل حقیقت وجود است که مسئله وحدت وجود را باید در آنجا مطرح کنیم. البتّه این مسئلۀ اشتراک در وجود، ما را به آنجا می‌کشاند یعنی زیر بنای مسئلۀ وحدت وجود، همین مسئلۀ اشتراک مفهوم وجود است؛ که اگر ما اشتراک لفظی را بخواهیم بپذیریم دیگر نمی‌توانیم مسئلۀ وحدت وجود را قبول کنیم. باید اشتراک معنوی در وجود را بپذیریم و این تعیّنات را منافی با آن اصل حقیقت وجود ندانیم؛ که بعداً عرض می‌کنیم به چه نحوی است.

در اینجا «موجود» یک معنا است؛ که شما هم موجود را به پروردگار اطلاق می‌کنید و هم به چراغ و این فرش و این کتاب و دفتر اطلاق می‌کنید. یکی از آن مفاهیم، مفهوم وجود است؛ «وجود» یک معنایی است که اعمّ است از مصداقیّت نسبت به پروردگار و نسبت به بقیّه.

به‌طورکلّی مفاهیم اعمّ هستند؛ البتّه ما از نقطه‌نظر مصداق بحث می‌کنیم و الاّ از نقطه‌نظر مفهوم قبلاً عرض کردیم که هر مفهومی را که شما در نظر بگیرید یک معنای عامّی دارد؛ و لو جزئی هم باشد باز یک معنای عامّی دارد، و در این‌صورت آن معنای عام فقط یک تصویر ذهنی است. اما از نقطه‌نظر مصداقی ممکن است که بعضی از مفاهیم مصداقشان اعم باشد و گسترش داشته باشد.