تنافی اصالة الماهیة با آیتیّت آیات الهی

اشتراک مفهوم وجود

غُرَرٌ فِی إشْتِرَاکِ الْوُجُود

مطلب دیگری که در این جا مطرح می‌شود مسئلۀ اشتراک مفهوم وجود است، که آیا مفهوم وجود مشترک لفظی است یا مشترک معنوی؟

ریشه و منشأ این بحث ـ آن‌طوری‌که سابق دیده بودم ـ از زمان متکلّمین نشئت گرفته است؛ چون این مطلب برای افرادی که وارد به مسائل فلسفی نیستند یک مطلب خیلی مستبعدی است که چطور ممکن است ما این مفهوم وجود را هم بر پروردگار متعال ـ که عین وجود و حقیقت وجود است ـ اطلاق کنیم و هم آن مفهوم را بدون کم و زیاد به مخلوقات او اطلاق کنیم؟!

من در یک مجلسی بودم که شخص سیدی از همین آقایان مشهدی و مخالف فلسفه هم نشسته بود. این شخص ـ که خودش هم منبری است ـ خیلی با حرارت و اطمینان و جدیّت ـ به‌طوری‌که رگهای گردنش بیرون زده بود ـ می‌گفت که آقا، این فلاسفه چه می‌گویند؟! اینها به خدا می‌گویند موجود، آن وقت به این (اشاره می‌کرد به کبریت کوچکی که جلویش بود) هم می‌گویند موجود؟! عجیب است!

پس این کبریت چه چیزی است؟! به این بگوییم معدوم؟! یعنی ایشان بدیهی‌ترین مسئله از مسائل منطقی ـ که مسئلۀ تشکیک و اشتراک معنوی وجود است ـ را نفهمیده است.

خب شبهه را در اینجا هم ببرید که اگر شما قائل به تشکیک بشوید به نور خورشید نور می‌گویید و به نور یک لامپ کوچک هم نور می‌گویید! حالا چون خدا خیلی در نزد اینها بزرگ است نمی‌توانند این مسئله را در آنجا تحلیل کنند اما در مورد خورشید می‌گویند که این مسئله اشکال ندارد و ما به خورشیدِ به آن عظمت اطلاق نور می‌کنیم و به این لامپ هم اطلاق نور می‌کنیم؛ و این برای آنها مستبعد نیست!

مفاهیم مشترک بین باری و مخلوقات

صحبت در این است که ما گاهی یک مفاهیمی داریم که سعۀ آنها ممکن است از مفهوم باری هم وسیع‌تر باشد و از نقطه‌نظر اطلاق، هم شامل مصداق باری بشود و هم مصداق مخلوقات.