بررسی دلیل ششم مرحوم حاجی بر اصالةالوجود

ما باید به این نحوه وارد بشویم چون آنها می‌گویند که مگر پیغمبر گفته است که معنای قضیّه این است و وحی آمده است؟! آیا در کتب لغت (المنجد) نوشته شده است؟! هیچ دلیلی بر این نداریم. آن شخصی که منطق را نوشته است گفته است که قضیّه این است و ما می‌گوییم که حرف او دلیل ندارد و قضیّه چیز دیگری است؛ چون ما در منطق تعبّد بر این اصطلاحات که نداریم! این یک مطلب.

مسئلۀ دیگری که می‌آید این مطلب را رد می‌کند این است که هر قضیّه‌ای باید امکان وقوع خارجی داشته باشد. وقتی که ما از قضایا بحث می‌کنیم، به لحاظ وقوع خارجی آنها بحث می‌کنیم یعنی این قضیّۀ ما ولو فرضاً باید بتواند در خارج تحقّق داشته باشد و الاّ قضیّه‌ای که فرض وقوع خارجی آن محال است، اصلاً ملاک برای تأیید یا تکذیب واقع نمی‌شود.

به‌عنوان‌مثال آیا ما بالاتر از شریک‌الباری می‌توانیم چیزی فرض بکنیم؟! می‌گوییم که شریک‌الباری ممتنع است. شریک‌الباری یک وجودی است که فرضاً در خارج می‌شود باشد گرچه به‌خاطر تحقّق یک پروردگار و باری، تحقّق شریک‌الباری در خارج ممتنع است ولی عقل می‌تواند همین شریک‌الباری را درخارج متحقّق بکند.

پس قضایا یا مابازاء خارجی دارند و یا اینکه باید منشاء انتزاع خارجی داشته باشند. در این‌صورت قضیّه‌ای که شما آن را تصوّر می‌کنید و فقط فرض ذهن است، آیا در خارج می‌شود گفت که این زمان آبی است یا آبی نیست؟ اصلاً فرض وقوع چنین قضیّه‌ای در خارج ـ ولو به‌عنوان فرض محال مانند فرض شریک‌الباری ـ امکان ندارد و اصلاً این قضیّه از بحث تأیید و تکذیب خارج است چون در قضایای منطقی بحث روی خارج می‌رود نه روی صرف قضایای ذهنی؛ لذا از این نظر می‌توانیم بگوییم که به‌طورکلّی این مسئله اشتباه است. و آن چیزی که غربی‌ها بگویند از این بهتر درنمی‌آید!

بنابراین این ملاکی که در تحقّق قضیّه عرض شد که عبارت از اتّحاد بین موضوع و محمول در خارج است می‌تواند برای خیلی از مسائل گره‌گشا باشد و خیلی از مشکلات را حل بکند. و این قضیّه هم در منطق امروز و هم در منطق قدیم که همان منطق اصیل و منطق ریاضی است کاملاً به‌درد است.