نقد و بررسی فعلیّت اجزاء لا یتناهیٰ

بعد این شروع می‌کند پای خودش را از این حرکت توسّطیه به یک مقطع دیگری می‌گذارد که آن مقطع دیگر، اول نباتیّت است. می‌گوییم که الآن جوهر ما تبدیل به نبات شد و همین‌طور این نباتیّت ادامه دارد و می‌گوییم که الآن جوهر ما در نباتیّت است. همین‌طور در نباتیّت است تا وقتی که پای خودش را از نباتیّت به یک مرحله دیگری که مرحلۀ حیوانیّت است می‌گذارد.

مثالی برای مقاطع مختلف حرکت توسطیّه

مثلاً گوسفندی می‌آید و این علف را می‌خورد؛ وقتی که این علف را خورد تا وقتی که در شکم او است باز هنوز نبات است و اگر شما آن موقع او را ذبح بفرمایید می‌بینید که باز در شکم او نبات وجود دارد منتها صورت و شکل آن عوض شده است ولی باز همان نبات است. وقتی که شروع به حرکت می‌کند تا به شکم می‌رسد، حرکت توسّطیه نباتیّه را طی می‌کند و ما نوع نبات را به آن اطلاق می‌کنیم. اینها یک مطالبی است که در مباحث بعدی خیلی به‌درد می‌خورد که چطور تمام عالم به‌طور دائم درحال تغییر و حرکت است و به‌سوی کمال حرکت می‌کند. در بحث نفس «النَّفْسُ جِسْمَانِيَّة الحُدُوثِ وَ رُوحَانِيَّةِ البَقَاء»، همۀ این مباحث می‌آید.¹

سپس همین‌که از داخل معده رفت و شروع به یک فعل و انفعالاتی در داخل بدن انسان یا آن حیوان کرد حرکت توسّطیۀ حیوانیّه شروع می‌شود؛ و از این به بعد حیوان است.

و بعد دوباره حرکت خودش را ادامه می‌دهد و به انسان تبدیل می‌شود. البتّه آن‌وقت تازه بین حیوانیّت و بین انسانیّت هم در اینجا فرق است؛ وقتی که نطفه می‌خواهد تبدیل به انسان بشود، آن نطفه حیوان نیست بلکه بین حیوان و انسان است. آن نطفه از حیوانیّت در آمده است و دارد یک برزخ بین حیوان و انسان را طی می‌کند. لذا هیچ‌وقت نطفۀ گوسفند تبدیل به انسان نمی‌شود. پس به نطفۀ انسان که الآن دارد انسان می‌شود شما نمی‌توانید بالفعل انسان بگویید و هم‌چنین به آن نمی‌توانید بالفعل حیوان بگویید. بله، از باب جنس اعم می‌توانید به آن، حیوان بگویید؛ از باب جنس مشترکی که بین آنها هست.