نقد و بررسی فعلیّت اجزاء لا یتناهیٰ

ولی در واقع باید بگوییم که حقیقت نوعیّۀ آن جوهر را در هر «آنِ» فرضی از آنات، نمی‌توانیم ادراک بکنیم. و شما به‌درستی نمی‌توانیم مشخّص بکنیم که ماهیّت جوهریّه یک نوع در هر «آنْ» در چه مرحله‌ای است؟! چون دائماً در حال عبور و شدن است. بله، ازنقطۀ نظر ‌اینکه ماهیّات مشترکة الاجناسی که در طول حرکت از باب اشتراک آنها در این حرکت، عارض بر این جوهر و وجود می‌شوند و همین‌طور فصول متقاربه‌ای که در حین حرکت عارض بر این مادّه می‌شوند، لذا ما به فصل‌های متقاربۀ بسیار، یک حرکت توسّطیه می‌دهیم و اسم آن حرکت توسّطیه را یک نوع خاص می‌گذاریم.

تعریف حرکت قطعیّه و توسّطیه

ما یک حرکت قطعیّه داریم و یک حرکت توسّطیه:

حرکت قطعیّه: عبارت است از اینکه متحرّک هر نقطه‌ای از نقاط فرضیّۀ مسافت را طی بکند یعنی مثلاً اگر یک مورچه‌ای از اینجا حرکت کرد و به آنجا رفت؛ هر ذرّه از ذرّات فرضی را که بخواهد طیّ بکند ما می‌گوییم که یک مقداری حرکت کرده است؛ یک سانت حرکت کرد، دو سانت حرکت کرد، یک دسی‌متر حرکت کرد، یک متر حرکت کرد تا اینکه به آنجا رسید. پس هر مقداری که از شدن‌های او بگذرد به همان مقدار می‌گوییم که حرکت قطعیّه در خارج انجام گرفته و تحقّق پذیرفته است.

حرکت توسّطیه: عبارت است از یک مجموعه‌ای که ما بر آن مجموعه، اطلاق یک شیء واحد می‌کنیم. من‌باب‌مثال اگر الآن این قالی را شما به چند قسمت تقسیم بکنید و برای هر قسمتی یک اسم بگذارید؛ یک تکّه قسمت اول، یک تکّه قسمت دوم، یک تکّه قسمت سوم، و یک تکّه قسمت چهارم.

مجاز بودن اطلاق حرکت بر حرکت توسطیّه

منظور شما از اینکه می‌گویید مورچه الآن در قسمت اول است چیست؟ یک مورچه که نمی‌تواند در این قسمت اول جای بگیرد! یعنی مورچه نمی‌تواند کشش پیدا بکند و در قسمت اول باشد چون طول این قسمت اول شاید صدها برابر طول یک مورچه باشد.