بررسی دلیل چهارم و پنجم مصنف بر اصالةالوجود

شما می‌گویید که این وجود در وعاء خودش وجود دارد گرچه از چشم ما فعلاً مخفی است و ما آن را نمی‌بینیم. ما می‌گوییم ماهیّت هم همین‌طور است. بالأخره هرچه شما در آنجا بگویید ما هم همان را در اینجا می‌گوییم.

قائلین به اصالةالماهیة از ما سؤال می‌کنند که این سیبی که الآن حرکت کرده است و از یک دانۀ شکوفه بودن ـ که اگر شما آن را بخورید خیال می‌کنید چمن که گس است می‌خورید ـ حرکت کرده و به یک سیب لبنانی قرمز تبدیل شده است چه عوالمی را طی کرده است؟ چند تا لباس پوشیده است و این لباس‌ها را یکی‌یکی خلع کرده است؟ الی غیر مالا نهایه لباس را پوشیده است ولی تمام اینها بالفعل و خارجاً این را از یک واحد سیّال خارج نکرده است؛ وجودی است که لباس‌های متفاوتی پوشیده است، یعنی خود را به لباس‌های متفاوت مقیّد کرده است و درعین‌حال آن چیزی که در خارج است واحد است. یک واحد سیّال کشش‌دار که از شکوفه بودن حرکت می‌کند و همین‌طور کامل می‌شود، کامل می‌شود تا به یک سیب لبنانی می‌رسد که شما آن را از درخت می‌کنید؛ آن موقع شیرین نبود حالا شیرین است، آن موقع قرمز نبود حالا قرمز است، آن‌موقع بزرگ نبود حالا بزرگ است، آن موقع آب نداشت حالا آب دارد، آن موقع خاصیّت نداشت حالا خاصیّت دارد، آن موقع اگر می‌خوردید می‌مردید حالا اگر بخورید زنده می‌شوید. تمام اینها خاصیّت‌هایی است که این وجود واحد سیّال در طول این مدت به خود گرفته است.

تغییر و تبدل وجود واقعیت خارجی است نه انتزاع ذهنی

تلمیذ: وجود چون قابل تشکیک است می‌توانیم بگوییم که یک واحد سیّال است ولی این ربطی به ماهیّت ندارد؛ چون ماهیّت قابل تشکیک نیست و ماهیّات مختلف هستند پس باید بگوییم ماهیّات نه یک واحد سیّال؟!

استاد: آنچه که باعث می‌شود ما در وجود بگوییم که وجود قابل تشکیک است این است که وجود در تعیّن خارجی هرچه هست خودش است؛ یعنی این‌طور نیست که ماهیّتی بیاید بر او عارض بشود و بعد در خارج تحقّق پیدا بکند بلکه وجود فی‌حدّ نفسه به هرلباسی که بخواهد درمی‌آید؛ هر لحظه به شکلی بت عیّار ـ این وجود ـ درمی‌آید.